اقتصاد ایران در مسیر تورم بالا؛ روایت تلخ مسعود نیلی از ۱۶ سال رکود
به گزارش ذرهبین بورس، مسعود نیلی، عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی کشور، بر ضرورت توجه به وضعیت مردم و آسیبهای ناشی از مشکلات اقتصادی تاکید کرد.
وی در آغاز سخنان خود با اشاره به شرایط دشوار کشور اظهار کرد: در روزهای سختی زندگی میکنیم و مردم در نقاط جنوبی کشور علاوه بر مشکلات معیشتی سالهای گذشته، با دشواریهای جدیدی نیز مواجه هستند. باید با آنان ابراز همدردی کرد و اطمینان داد که فراموش نشدهاند.
نیلی در ادامه سخنان خود، تمرکز اصلی ارائهاش را بر موضوع رشد اقتصادی قرار داد و با اشاره به تفاوت میان تولید ناخالص داخلی و درآمد ناخالص ملی گفت: تولید ناخالص داخلی بهطور کامل تمام فرایندهای اقتصاد را نمایندگی نمیکند و درآمد ناخالص ملی میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت اقتصادی کشور ارائه دهد.
این اقتصاددان با اشاره به اثر «رابطه مبادله» بر درآمد ناخالص ملی افزود: ارقام این دو متغیر در برخی سالها تفاوت قابلتوجهی با یکدیگر دارند و این تفاوت در اقتصاد ایران اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، پژوهشگران و کارشناسان باید توجه بیشتری به متغیر درآمد ناخالص ملی داشته باشند؛ چراکه این شاخص وضعیت اقتصاد را بهتر نمایندگی میکند.
درآمد ناخالص ملی ایران در سطح سال ۱۳۸۶ متوقف شد
نیلی با تشریح روند درآمد ناخالص ملی کشور گفت: از سال ۱۳۶۸، یعنی پایان جنگ، تا سال ۱۳۸۶ روندی صعودی در اقتصاد ایران وجود داشت. این روند بهویژه از سال ۱۳۷۷ از ثبات مناسبی برخوردار بود و درآمد ناخالص ملی بهطور مستمر افزایش مییافت.
وی افزود: اما از سال ۱۳۸۶ تا سال ۱۴۰۳ با توقف این روند مواجه شدهایم. درآمد ناخالص ملی در سال ۱۴۰۳ تقریباً با درآمد سال ۱۳۸۶ برابر است و حتی اندکی کمتر از آن بوده؛ این در حالی است که طی این مدت حدود ۱۶ میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه شدهاند.
به گفته نیلی، بنابراین درآمد سال ۱۴۰۳ باید میان جمعیتی تقسیم شود که ۱۶ میلیون نفر بیشتر از جمعیت سال ۱۳۸۶ است؛ موضوعی که نشاندهنده کاهش قابلتوجه درآمد سرانه واقعی کشور است.
این اقتصاددان با اشاره به عملکرد اقتصاد ایران در فاصله سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۷ گفت: در این دوره رشد اقتصادی مناسبی تجربه شد و اهمیت آن تنها به میزان رشد محدود نمیشود، بلکه کیفیت رشد اقتصادی نیز در آن دوره مناسب بود.
وی ادامه داد: پس از آن، اقتصاد ایران مانند فردی شد که بهطور مرتب ورزش میکرده اما ناگهان دچار سکته شده و زمینگیر شده است. از سال ۱۳۸۶ اتفاقی در اقتصاد ایران رخ داد که نتیجه آن توقف رشد اقتصادی بود و در میان سه متغیر اصلی اقتصاد کلان، رشد اقتصادی نخستین متغیری بود که روند نامطلوب خود را نشان داد.
رابطه تورم و توقف رشد اقتصادی
نیلی با اشاره به نقش تورم در عملکرد اقتصاد ایران گفت: هر اندازه تورم به سطوح بالاتری برسد، اثر مخرب آن بر رشد اقتصادی نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، بررسی روند رشد اقتصادی بدون توجه به وضعیت تورم امکانپذیر نیست.
وی افزود: در فاصله سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶ که اقتصاد ایران رشد مناسبی را تجربه میکرد، وضعیت تورم نیز نسبتاً مناسب بود. تا سال ۱۳۸۴ تورم از ثبات خوبی برخوردار بود و حتی روندی نزولی داشت و به سمت نرخهای حدود ۱۰ درصد حرکت میکرد.
این اقتصاددان ادامه داد: از سال ۱۳۸۴ نرخ تورم افزایش یافت و نخستین خیز تورمی در دهه ۸۰ در سال ۱۳۸۷ رخ داد؛ همان سالی که توقف رشد اقتصادی نیز آغاز شد.
به گفته نیلی، خیز دوم تورم در محدوده ۳۰ درصد و خیز سوم در خردادماه سال ۱۳۹۲ به حدود ۴۲ درصد رسید؛ دورهای که اقتصاد ایران با مجموعهای از تحریمها و پیامدهای ناشی از آن مواجه بود.
وی خاطرنشان کرد: پس از آن، اقتصاد ایران دورهای از کاهش تورم را تجربه کرد و نرخ تورم در سال ۱۳۹۵ به حدود ۷ درصد رسید.
اقتصاد ایران از تورم مزمن عبور کرده است
نیلی با تشریح انواع تورم گفت: تورم اقتصاد ایران برای سالهای طولانی در گروه «تورم مزمن» قرار داشت. تورم را میتوان به چند دسته تقسیم کرد؛ یک نوع، تورم ملایم و تحت کنترل است که معمولاً کمتر از ۵ درصد است و سیاستگذار میتواند از طریق آن رابطه میان بیکاری و تورم را مدیریت کند.
وی افزود: نوع دیگر، تورم مزمن است که معمولاً در دامنه ۱۵ تا ۲۵ درصد قرار دارد. ویژگی این نوع تورم آن است که میانگین آن نسبتاً ثابت باقی میماند و روند افزایشی مستمر ندارد.
این اقتصاددان ادامه داد: نوع دیگری از تورم نیز ابرتورم است، اما از آنجا که ابرتورم نشاندهنده نابسامانی بسیار بزرگ اقتصادی است، مرحلهای میان تورم مزمن و ابرتورم نیز تعریف میشود که میتوان آن را «تورم بسیار بالا» یا «تورم شدید» نامید.
نیلی تاکید کرد: تورمی که اکنون با آن مواجه هستیم، در همین چارچوب قابل بررسی است؛ هرچند تعریف دقیق تورم بسیار بالا، تورم سهرقمی است؛ یعنی زمانی که نرخ تورم از ۱۰۰ درصد عبور میکند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تورم در اقتصاد ایران از سال ۱۳۵۲، یعنی زمانی که دو رقمی شد، تا پایان سال ۱۳۹۶ عمدتاً در چارچوب تورم مزمن قرار داشت، اما از سال ۱۳۹۷ به بعد اقتصاد ایران از وضعیت تورم مزمن خارج شد و به سمت تورم بالا حرکت کرد.

