به گزارش ذرهبین بورس به نقل از روزنامه فرهیختگان، زنگ خطر بروز چالش ناترازی انرژی در ایران از سالهای گذشته به صدا درآمده بود؛ اما کمتوجهی نسبت به این چالش و عدم چارهاندیشی برای آن باعث شد تا امروز بحران ناترازی انرژی برق در کشور به اوج برسد. برآوردها از کسری 24 هزار مگاواتی برق در کشور در روزهای اوج بار در سال 1404 حکایت دارد. میزان ظرفیت اسمی ایجاد شده در صنعت نیروگاهی کشور در سال گذشته(ابتدای برنامه هفتم توسعه) برابر 93 هزار و 300 مگاوات اعلام شد؛ با به بهرهبرداری رسیدن پروژههای در دست اجرا در بخش صنعت نیروگاهی، این ظرفیت اسمی به 95 هزار تن در ابتدای 1404 ارتقا یافته است.
این در حالی است که در برنامه هفتم توسعه افزایش ظرفیت این صنعت تا 124 هزار و 500 مگاوات در آخرین سال برنامه بهعنوان هدف در نظر گرفته شده است. تحقق این رشد ظرفیت به مفهوم افزایش سالانه 7.5 درصدی ظرفیت در بخش صنعت نیروگاهی است. درواقع برای تحقق این هدف باید هر سال ظرفیتی 31 هزار مگاوات به شبکه برق کشور اضافه شود که مطابق این برنامه 12 هزار مگاوات آن باید در حوزه تجدیدپذیر، ۱۸هزار مگاوات در نیروگاههای حرارتی و حدود هزار مگاوات در بخش تولید پراکنده باید باشد. در حالی در برنامه هفتم توسعه افزایش سالانه 7.5 درصدی در ظرفیت صنعت نیروگاهی کشور درنظر گرفته شده که در سالهای گذشته حداکثر رشد ظرفیت در صنعت نیروگاهی کشور 2.8 درصد بوده است و بنابراین تحقق این هدف در وضعیتی که صنعت نیروگاهی کشور دارد همانند رویایی خوش است. چالش ناترازی انرژی در کشور تنها مربوط به تامین برق نیست؛ طی سالهای اخیر کشور با چالش تامین گاز نیز مواجه است، این موضوع اثر منفی بر حفظ تولید برق بهخصوص در روزهای سرد سال برجای میگذارد. در چنین شرایطی تکیه بیشتر بر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به دلیل کاهش وابستگی به گاز طبیعی در صنعت نیروگاهی میتواند راهکاری قابلاتکا و پایدارتر برای رفع چالش ناترازی انرژی در کشور باشد. طی سالهای گذشته بخش تولید در کشور متحمل اصلی بار ناترازی انرژی در کشور بوده است. این رویه باعث شده تا عملاً تولید در بسیاری از بخشهای اقتصادی کشور مختل شده و صنایع با بحران افت اجباری تولید، کاهش سودآوری و حتی زیانده شدن مواجه شوند.
تکلیف برنامۀ هفتم
مطابق برنامه هفتم توسعه هرسال باید 12 هزار مگاوات ظرفیت در بخش انرژیهای تجدیدپذیر در کشور به بهرهبرداری برسد؛ تحقق این هدف گامی مهم در مسیر کاهش ناترازی انرژی در کشور است؛ با این وجود عدم سودآوری صنعت نیروگاهی در کشور طی سالها و دهههای گذشته باعث شده تا تحقق این هدف دور از دسترس به نظر برسد. برای پاسخ به این چالش، در روزهای ابتدایی خردادماه سال 1402 بورس انرژی، وزارت نیرو و شرکت توزیع برق با همکاری یکدیگر، تابلوی برق سبز را راهاندازی کردند؛ به این ترتیب ازسویی نیروگاههای تجدیدپذیر این فرصت را پیدا کردند تا محصول خود (برق) را در بازاری شفاف و رقابتی عرضه کنند و از سوی دیگر نیز صنایع این امکان را یافتند تا بخشی از نیاز خود به انرژی را از محل این بازار خریداری کنند. ماده 16 قانون جهش تولید دانشبنیان، صنایع را مکلف کرده تا یک درصد از برق مورد نیاز خود را از طریق نیروگاههای تجدیدپذیر تامین کنند. این سهمیه سالانه یک درصد تا سقف 5 درصد اضافه میشود، این قانون از موثرترین سازوکار حمایتی سیاستگذار در جهت رونق خرید برق از نیروگاههای تجدید پذیر است. درعینحال موافقت وزارت نیرو برای عدم اعمال مدیریت مصرف برای خریداران برق سبز در زمان اوج بار، گام مهم دیگری برای رونق بازار برق سبز بود که با تلاش بورس انرژی ایران اجرایی شد. تحقق شکلگیری بازار برق سبز به شکل قوی و کارآمد گامی مهم در مسیر حل چالش کمبود برق در کشور است؛ شکلگیری این بازار با سودآور کردن صنعت نیروگاهی، سرمایههای جدیدی را به این حوزه جلب میکند و زمینهساز توسعه آن میشود. بهاینترتیب میتوان اذعان کرد راهاندازی تالار برق سبز حمایتی موثر از تولیدکنندگان انرژیهای تجدیدپذیر با ایجاد بستری مناسب برای خریدوفروش برق پاک است.
تابلوی برق سبز، تجدیدپذیرها را جذاب کرد
عدم سودآوری صنعت نیروگاهی در کشور و افت ورود سرمایه از سوی دولت به این صنعت طی سالهای گذشته باعث شده افزایش ظرفیت صنعت نیروگاهی در کشور از میزان تقاضا در این بخش جا بماند و امروز کشور با چالش جدی در زمینه ناترازی انرژی مواجه باشد. در چنین شرایطی راهاندازی و معامله برق در بستری شفاف و رقابتی میتواند مجدد صنعت نیروگاهی را تبدیل به صنعتی سودآور و جذاب کرده و با جلب سرمایههای بخش خصوصی به این بخش زمینه توسعه این صنعت را فراهم کند. از سال 1402 و با راهاندازی تابلو برق سبز در بورس انرژی ایران؛ تولیدکنندگان انرژیهای پاک از مزیت فروش برق در بازاری شفاف و رقابتی برخوردار شدند. خرید برق سبز برای متقاضیان از سویی عمل به تعهد قانونی بوده و از سوی دیگر به دلیل عدم شمول مدیریت مصرف در زمان اوج بار جذاب است. درعینحال تالار برق سبز بورس انرژی ایران با ارائه تسهیلات ویژه برای سرمایهگذاران در حوزه انرژی تجدیدپذیر، شامل وامهای کمبهره و تسهیل در صدور مجوزها، انگیزه بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است. همچنین فروش برق در این تالار به شکل رقابتی بوده و قیمت کشف شده معمولاً بالاتر از نرخ تضمینی است و این موضوع نیز بر جذابیت این بازار برای تولیدکنندگان افزوده است، بنابراین رونق تابلو برق سبز گامی مهم در مسیر جذب سرمایههای جدید به صنعت نیروگاهی است. درواقع با توجه به مزایای متعدد تالار برق سبز بورس انرژی ایران، این پلتفرم میتواند نقش کلیدی در تحول نظام انرژی کشور و دستیابی به اهداف توسعه پایدار ایفا کند؛ بنابراین انتظار میرود که با توجه به حمایتهای دولتی و افزایش آگاهی عمومی، شاهد رشد روزافزون صنعت انرژی تجدیدپذیر در کشور باشیم.
