بازی دوگانه آنکارا: تحریمهای نمایشی یا فشار واقعی؟
به گزارش ذرهبین بورس، اخیراً برخی رسانهها مدعی شدند که دولت ترکیه تحت فرمان ریاستجمهوری، داراییهای افراد و نهادهای مرتبط با برنامه غنیسازی اورانیوم ایران را مسدود کرده است. این خبر که ظاهراً در راستای تلاشهای بینالمللی برای فشار بر تهران به دلیل برنامه هستهایاش منتشر شده، با واکنش سریع و قاطع بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران، مواجه شد. کمالوندی اظهار داشت: «هیچ دارایی یا حسابی متعلق به سازمان انرژی اتمی یا شرکتهای وابسته در ترکیه توقیف نشده و بررسیها نشاندهنده عدم صحت این خبر است.»
واقعیت این است که اقدام ترکیه صرفاً به تبعیت نمادین از تحریمهای شورای امنیت محدود میشود و این تحریمها در عمل تأثیری بر تجارت ایران و ترکیه ندارند، زیرا نهادهایی مانند کشتیرانی ایران و هند یا بانک سپه اساساً در ترکیه فعالیتی ندارند. با این حال، سرعت ترکیه در اعلام تبعیت از این تحریمها، انتقاداتی را در ایران برانگیخته است. علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه، در گفتوگو با «فرهیختگان» این اقدام را «سمبولیک» اما حامل پیام سیاسی دانست و از وزارت خارجه ایران خواست تا اعتراض خود را به این رفتار آنکارا اعلام کند.
بازی دوگانه ترکیه در منطقه
ترکیه به عنوان یک بازیگر منطقهای، همواره تلاش کرده توازنی بین روابط با کشورهای منطقه و تعهدات خود به غرب برقرار کند. پیوستن زودهنگام به قطعنامههای تحریمی شورای امنیت و اعلام نمادین تبعیت از آنها، بخشی از این سیاست دوگانه است. با این حال، روابط اقتصادی ایران و ترکیه، بهویژه در حوزه انرژی، نشاندهنده وابستگی متقابل است. حجم تجارت رسمی بین دو کشور حدود ۱۳ میلیارد دلار است که با احتساب تجارت غیررسمی و توریستی به حدود ۲۰ میلیارد دلار میرسد. قرارداد گازی بین شرکت بوتاش ترکیه و شرکت ملی گاز ایران، که تا ژوئیه ۲۰۲۶ سالانه ۹.۶ میلیارد متر مکعب گاز را تأمین میکند، نمونهای از این وابستگی است. صادرات گاز ایران به ترکیه از ۳ میلیون متر مکعب در روز در فوریه ۲۰۲۵ به ۲۶ میلیون متر مکعب در روز در مه ۲۰۲۵ افزایش یافته و حتی در شرایط جنگی، این جریان پایدار مانده است.
عملیات روانی و بزرگنمایی مکانیسم ماشه
انتشار اخباری مانند مسدود شدن داراییهای ایران در ترکیه، بخشی از عملیات روانی برای تقویت اثر مکانیسم ماشه است که عمدتاً به صنایع هستهای و تسلیحاتی محدود میشود و شامل تجارت انرژی یا تبادلات ارزی نیست. رسانههای غربی با پیوند زدن تحریمهای یکجانبه آمریکا به این مکانیسم، تلاش دارند آنها را بینالمللی جلوه دهند. این در حالی است که تحریمهای بانکی و نفتی ایران عمدتاً یکجانبه بوده و مشروعیت بینالمللی ندارند. هدف این جوسازی رسانهای، ایجاد التهاب در بازارهای مالی ایران، بهویژه در بخش ارز و طلا، و فشار بر تهران برای پذیرش خواستههای زیادهخواهانهای مانند توقف کامل غنیسازی اورانیوم یا کاهش برد موشکهای بالستیک است. ایران بارها تأکید کرده که تحت فشار چنین امتیازاتی را نخواهد داد.
ثبات در تجارت گازی با ترکیه
با وجود اقدامات نمادین ترکیه، روابط اقتصادی تهران و آنکارا، بهویژه در حوزه انرژی، همچنان مستحکم است. افزون بر قرارداد گازی با ایران، ترکیه اخیراً توافقنامهای با ترکمنستان برای تأمین ۱.۳ میلیارد متر مکعب گاز در سال امضا کرده که از طریق ایران به ترکیه تحویل داده میشود. این همکاری، نقش ایران را به عنوان یک شریک استراتژیک در منطقه تقویت میکند. با توجه به منافع متقابل، بعید است ترکیه اقداماتی انجام دهد که به این روابط اقتصادی آسیب بزند.
نقش رسانهها در التهابآفرینی
رسانههای خارجی و بعضاً داخلی با بازنشر اخبار غیرواقعی مانند مسدود شدن داراییها، به عملیات روانی پساماشه کمک میکنند. این اخبار میتوانند با تأثیر بر انتظارات عمومی، التهاب در بازارهای ارز و طلا ایجاد کنند. چنین جوسازیهایی با هدف وادار کردن ایران به پذیرش خواستههای غیرمنطقی غرب طراحی شدهاند. تکذیب سریع کمالوندی نشاندهنده آگاهی ایران از این استراتژی و تلاش برای خنثیسازی آن است.
پیشنهاد برای روابط دوجانبه
ایران باید ضمن اعتراض به رفتار نمادین ترکیه، از ابزارهای اقتصادی برای حفظ روابط با این همسایه کلیدی استفاده کند. سیاست ترکیبی مشابه رویکرد روسیه در قبال ترکیه، که شامل اعتراض سیاسی و در عین حال حفظ همکاریهای اقتصادی است، میتواند مانع از گرایش بیش از حد آنکارا به غرب شود. ترکیه به عنوان یک مسیر تنفس تجاری برای ایران، بهویژه در شرایط تحریم، اهمیت استراتژیک دارد و حفظ این رابطه نیازمند تعادل بین اعتراض سیاسی و همکاری اقتصادی است.

