به گزارش ذره‌بین بورس، امین‌حسین رحیمی، مدیر سامانه هوشمند سوخت، یکشنبه شب در برنامه «میز اقتصاد» اعلام کرد خودروهای نوشماره با قیمت کارخانه‌ای بالاتر از یک میلیارد تومان، مشمول سهمیه‌های بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی نخواهند بود.
بر اساس این اظهارات، این خودروها ماهانه ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان دریافت می‌کنند. با این حال، چند ساعت پس از این اظهارات، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران همزمان با انتشار اطلاعیه‌ای درباره سهمیه خودروهای شخصی اعلام کرد موضوع سقف قیمتی خودروهای نوشماره، با توجه به افزایش قیمت‌های کارخانه‌ای خودروها، در دست بررسی است.
سقف یک میلیارد تومانی دوباره خبرساز شد
موضوع حذف سهمیه یارانه‌ای خودروهای نوشماره نخستین‌بار در آذرماه سال گذشته در چارچوب مصوبه هیات دولت مطرح شد. هدف اولیه سیاستگذار، جلوگیری از افزایش مصرف و واردات بنزین و استفاده حداکثری از کارت سوخت شخصی بود.
بر اساس مصوبه‌ای که قرار بود از ۱۵ آذر ۱۴۰۴ اجرا شود، نظام جدید سهمیه‌بندی بنزین در قالب سه نرخ تعریف شد؛ به‌طوری که ۶۰ لیتر سهمیه ماهانه با نرخ ۱۵۰۰ تومان، سهمیه بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان و مصرف مازاد با نرخ ۵۰۰۰ تومان محاسبه می‌شد.
در چارچوب اولیه این مصوبه، خودروهای صفر یا نوشماره، خودروهای دوم و بیشتر مالکان چند خودرو، خودروهای خارجی وارداتی، خودروهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، خودروهای دارای پلاک دولتی و همچنین سوخت‌گیری با کارت جایگاه، مشمول نرخ سوم بنزین می‌شدند.
در این مدل، تنها یک خودرو از میان خودروهای شخصی هر مالک امکان استفاده از سهمیه‌های اول و دوم را داشت و سایر خودروها در گروه مشمول نرخ سوم قرار می‌گرفتند.
دولت برای خودروهای داخلی اصلاحیه صادر کرد
اجرای این سیاست درباره خودروهای نوشماره با انتقادهایی همراه شد. محور اصلی انتقادها این بود که صرف نوشماره بودن خودرو نباید موجب محرومیت خریداران خودروهای داخلی از سهمیه بنزین یارانه‌ای شود.
در پی این واکنش‌ها، دولت اصلاحیه‌ای به مصوبه اضافه کرد و مقرر شد خودروهای نوشماره تولید داخل با قیمت کارخانه‌ای کمتر از یک میلیارد تومان از زمان اجرای طرح در ۲۲ آذر ۱۴۰۴ بتوانند از سهمیه‌های اول و دوم بنزین استفاده کنند.
اکنون با گذشت حدود ۹ ماه، افزایش قیمت کارخانه‌ای خودروها باعث شده سقف یک میلیارد تومانی تعیین‌شده در زمان تصویب سیاست، بار دیگر به موضوعی بحث‌برانگیز تبدیل شود.
بیشتر خودروهای داخلی از سقف یک میلیارد تومان عبور کرده‌اند
بررسی فهرست قیمت کارخانه‌ای حدود ۵۰ خودرو نشان می‌دهد تنها ۳ محصول قیمتی کمتر از یک میلیارد تومان دارند و قیمت کارخانه‌ای سایر خودروها از این سقف عبور کرده است.
به این ترتیب، اگر معیار یک میلیارد تومان بدون تغییر باقی بماند، بخش قابل‌توجهی از خودروهای تولید داخل که در زمان تعیین این سقف مشمول سهمیه‌های یارانه‌ای بودند، ممکن است با تغییر وضعیت سهمیه‌ای مواجه شوند.
البته شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران اعلام کرده است که با توجه به افزایش قیمت‌های کارخانه‌ای، موضوع سقف قیمتی خودروهای نوشماره در دست بررسی است.
قیمت کارخانه‌ای خودرو، معیار توان مالی مالک نیست
یکی از نکات مهم در این سیاست آن است که قیمت کارخانه‌ای خودرو الزاماً ارتباط مستقیمی با میزان مصرف سوخت یا توان مالی مالک ندارد.
افزایش قیمت مصوب کارخانه می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند رشد هزینه تولید، نرخ ارز، قیمت قطعات و سایر هزینه‌های مرتبط با تولید اتفاق بیفتد؛ با این حال، در سیاست فعلی، همین افزایش قیمت می‌تواند وضعیت خودرو را در نظام سهمیه‌بندی بنزین تغییر دهد.
در نتیجه ممکن است دو خودروی مشابه از نظر میزان مصرف سوخت، صرفاً به دلیل عبور قیمت کارخانه‌ای یکی از آن‌ها از سقف تعیین‌شده، از نظر میزان یارانه سوخت در دو گروه متفاوت قرار بگیرند.
نرخ بنزین سوم هم دو برابر شد
تغییر دیگری که معادله سهمیه‌بندی را برای خودروهای مشمول نرخ سوم مهم‌تر کرده، افزایش قیمت این نرخ است.
در زمان اجرای مصوبه آذرماه، نرخ سوم بنزین ۵ هزار تومان تعیین شده بود؛ اما از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ این نرخ به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است.
بنابراین، موضوع برای مالکان خودروهای خارج‌شده از سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی فقط حذف یارانه نیست؛ بلکه فاصله هزینه سوخت میان این خودروها و خودروهای برخوردار از سهمیه‌های اول و دوم نیز افزایش یافته است.
اختلاف هزینه سوخت به ۸۶۰ هزار تومان در ماه رسید
برای درک ابعاد این اختلاف، فرض کنیم خودرویی ماهانه ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان دریافت کند. هزینه استفاده کامل از این سهمیه به یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان می‌رسد.
در مقابل، خودرویی که همین ۱۱۰ لیتر را از محل سهمیه‌های اول و دوم دریافت می‌کند، شامل ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان خواهد بود.
در این حالت، هزینه ۱۱۰ لیتر بنزین برای خودروی برخوردار از سهمیه‌های یارانه‌ای تنها ۲۴۰ هزار تومان است.
بنابراین اختلاف هزینه سوخت ماهانه میان این دو خودرو به ۸۶۰ هزار تومان می‌رسد؛ رقمی که در یک سال به ۱۰ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان افزایش پیدا می‌کند.
به این ترتیب، تعیین سقف قیمت خودروهای نوشماره برای برخورداری از سهمیه‌های یارانه‌ای، با توجه به افزایش قیمت خودروهای داخلی و همچنین دو برابر شدن نرخ سوم بنزین، می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر هزینه سوخت خانوارها داشته باشد.
در این شرایط، تصمیم نهایی درباره سقف یک میلیارد تومانی خودروهای نوشماره اهمیت زیادی پیدا کرده است؛ چراکه تغییر یا تثبیت این سقف می‌تواند مشخص کند چه تعداد از خودروهای جدید همچنان از بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی استفاده خواهند کرد و چه خودروهایی باید سهمیه خود را با نرخ ۱۰ هزار تومان دریافت کنند./ دنیای اقتصاد
