به گزارش ذرهبین بورس، کاظم غریبآبادی شامگاه یکشنبه ۲۴ آبانماه در برنامه گفتوگوی ویژه خبری، به تشریح آخرین تحولات سیاست خارجی، روند رایزنیها با آمریکا، وضعیت منطقه، پیامدهای تحریمها و اقدامات حقوقی جمهوری اسلامی ایران در پی جنگهای اخیر پرداخت.
بدعهدی آمریکا در سه مقطع؛ اعتماد به واشنگتن دشوار است
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با اشاره به سابقه رفتار آمریکا در مناسبات دیپلماتیک اظهار کرد: رفتار واشنگتن در یک سال و نیم گذشته، دستکم در سه مقطع نشان داده است که نمیتوان به تعهدات این کشور اعتماد کرد.
وی نخستین نمونه بدعهدی آمریکا را آغاز جنگ ۱۲ روزه در شرایطی دانست که مذاکرات در جریان بود و گفت: پس از آن نیز جنگ ۴۰ روزه در میانه گفتوگوها اتفاق افتاد. سومین مورد به تفاهم حاصلشده در مذاکرات اسلامآباد بازمیگردد که حتی اگر آن را یک توافق نهایی تلقی کنیم، بیش از ۲ هفته دوام نیاورد.
هیچیک از مطالبات اساسی ایران از دستور کار خارج نمیشود
غریبآبادی با تشریح شروط جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به توافق بیان کرد: پایان قطعی جنگ در تمامی جبههها، رفع محاصره اقتصادی آمریکا، تعیین تکلیف داراییهای مسدودشده ایران و لغو بخشی از تحریمها، بهویژه محدودیتهای مربوط به حوزه نفت، از جمله محورهای اصلی مطالبات کشورمان است.
به گفته وی، آمریکا پس از عدول از تفاهم پیشین، تحریمهای تازهای علیه ایران وضع کرد؛ بنابراین این محدودیتها نیز باید تعیین تکلیف شوند و واشنگتن نمیتواند تحریمهای جدید را به اهرمی برای مذاکرات بعدی تبدیل کند تا ایران بار دیگر برای لغو آنها وارد گفتوگو شود.
معاون وزیر امور خارجه همچنین استقرار تجهیزات و نیروهای نظامی جدید آمریکا در منطقه پس از تفاهم قبلی را از دیگر موضوعات نیازمند تعیین تکلیف دانست و تأکید کرد که واشنگتن باید درباره این تحرکات نیز اقدام عملی انجام دهد.
غریبآبادی با اشاره به پیشنهاد ایران برای اجرای اقدامات مورد انتظار در یک بازه زمانی مشخص گفت: پیشنهاد اولیه ایران، یک بازه ۷ روزه بود، اما در پی حدود ۲ ماه رایزنی با واسطهها، بهویژه قطر و پاکستان، این زمان به ۲ روز کاهش پیدا کرد.
وی افزود: این پیشنهاد همچنان روی میز است و بر اساس آن، آمریکا میتواند اقدامات مورد انتظار را ظرف ۲ روز انجام دهد تا زمینه بازگشایی تنگه هرمز فراهم شود.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه تصریح کرد: طرح ۲ یا ۷ روزه به معنای دستیابی فوری به توافق نهایی نیست، بلکه چارچوب مطالبات و اقدامات ضروری مشخص شده است. درباره ترتیب اجرای تعهدات و اینکه هر اقدام در چه روزی انجام شود، امکان گفتوگو وجود دارد، اما اصل مطالبات ایران قابل حذف نیست.
اجرای تعهدات آمریکا پیششرط تفاهم پایدار است
غریبآبادی با اشاره به اختلافنظرها درباره نحوه اجرای تعهدات اظهار کرد: با توجه به مواضعی که طرف آمریکایی تاکنون مطرح کرده، هنوز تا نهاییسازی متن توافق فاصله وجود دارد. مشکل اصلی این است که واشنگتن تلاش میکند اجرای برخی تعهدات را به زمانهای دیگری موکول کند، در حالی که از نگاه جمهوری اسلامی ایران، این موارد باید در چارچوب زمانی تعیینشده عملیاتی شوند.
وی تأکید کرد: اگر حتی یکی از موضوعات اساسی مورد اشاره در مرحله فعلی تعیین تکلیف نشود، امکان دستیابی به تفاهم وجود نخواهد داشت و هر توافق احتمالی نیز از ثبات و دوام لازم برخوردار نخواهد بود.
معاون وزیر امور خارجه با یادآوری اینکه ایران آغازگر جنگ نبوده است، گفت: جمهوری اسلامی ایران هیچگاه به دنبال جنگ نبوده و این کشور نبود که درگیری را آغاز کرد یا منافع و پایگاههای آمریکا را هدف قرار داد. جنگ به کشور تحمیل شد و ایران در واکنش به آن از خود دفاع کرد.
وی افزود: در چنین شرایطی، این ایران نیست که باید برای جلب اعتماد آمریکا امتیازهای بیشتری بپردازد. اگر واشنگتن واقعاً خواهان حلوفصل موضوع از مسیر دیپلماسی است، باید اعتماد جمهوری اسلامی ایران را به دست آورد و برای این منظور به تعهدات خود عمل کند.
غریبآبادی همچنین با اشاره به استمرار تهدیدهای نظامی علیه ایران اظهار کرد: وضعیت کنونی را نمیتوان صرفاً شرایط نه جنگ و نه صلح توصیف کرد؛ زیرا همچنان شاهد اقدامات ایذایی و تحرکات نظامی آمریکا علیه منافع کشور هستیم. از منظر حقوقی، تا زمانی که جنگ به شکل دائمی خاتمه نیافته، وضعیت جنگی ادامه دارد و اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران نیز در چارچوب دفاع مشروع قابل ارزیابی است.
طرحهای تحریمی جدید آمریکا نیز به نتیجه نخواهد رسید
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود به سیاستهای اقتصادی آمریکا علیه ایران اشاره کرد و گفت: تحریم اقتصادی موضوع تازهای در روابط دو کشور نیست و واشنگتن از ابتدای انقلاب تاکنون بارها این سیاست را به کار گرفته است.
غریبآبادی با اشاره به تجربه فشار حداکثری در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ اظهار کرد: این سیاست با وجود وارد کردن فشارهایی به زندگی مردم ایران، نتوانست اهداف آمریکا را محقق کند. در مقابل، پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی، بازار انرژی، بازارهای مالی و حتی اقتصاد خود آمریکا نیز قابل توجه بود.
وی همچنین درباره سیاست موسوم به طرد اقتصادی توضیح داد: مقامهای آمریکایی پیشتر مدعی شده بودند که با اجرای بسته تحریمی جدید، ظرف ۲ هفته میتوانند وضعیت جمهوری اسلامی ایران را تعیین تکلیف کنند، اما گذشت چندین هفته نشان داد که این سیاست نیز به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
به گفته غریبآبادی، واشنگتن پس از ناکامی این رویکرد، طرح دیگری با عنوان «دروازه آهنین» را مطرح کرده که هدف آن محدود کردن مسیرهای حملونقل و کریدورهای ارتباطی ایران در شمال کشور، آسیای مرکزی و حوزه دریای خزر است؛ برنامهای که به اعتقاد وی، به سرانجام نخواهد رسید.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای اقتصادی ایران گفت: برخورداری از منابع گسترده، نیروی انسانی متخصص و ارتباط با ۱۵ همسایه آبی و خاکی، ظرفیت مهمی برای کشور ایجاد کرده است و نمیتوان کشوری با چنین ویژگیهایی را صرفاً با فشار اقتصادی و تحریم به تسلیم وادار کرد.
آمادگی ایران برای سه سناریوی دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی
غریبآبادی با تأکید بر ضرورت آمادگی در برابر سناریوهای مختلف اظهار کرد: در شرایط جنگی نمیتوان تمام ظرفیتها و امید خود را صرفاً به دیپلماسی محدود کرد. کشور باید برای همه احتمالات آماده باشد و همزمان مسیرهای مختلف را دنبال کند.
وی سه محور آمادگی جمهوری اسلامی ایران را تشریح کرد و گفت: نخستین محور، آمادگی برای پیشبرد راهکارهای دیپلماتیک است. محور دوم به مقابله با فشارهای اقتصادی و تحریمی آمریکا، از جمله محاصره دریایی، زمینی و هوایی مربوط میشود و سومین محور نیز آمادگی برای مقابله با هرگونه اقدام نظامی احتمالی و ازسرگیری درگیریهاست.
معاون وزیر امور خارجه افزود: وزارت امور خارجه وظیفه دارد در حوزه دیپلماسی فعال باشد و راهکارهای قابل اجرا را در چارچوب تصمیمات و سیاستهای نظام آماده کند. در حوزه دفاعی نیز نیروهای مسلح با حفظ آمادگی، توانمندیهای خود را برای مقابله با هرگونه تهدید تقویت میکنند.
۷۳ درصد مردم آمریکا نگران افزایش قیمت حاملهای انرژی هستند
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ و بسته ماندن تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی گفت: اقدامات آمریکا به نتیجه مورد نظر این کشور منجر نشده، اما بسته ماندن این آبراه برای اقتصاد و تجارت بینالمللی هزینههای قابل توجهی به همراه داشته است.
غریبآبادی با اشاره به نظرسنجیهای انجامشده در آمریکا اظهار کرد: طبق نتایج منتشرشده، ۷۳ درصد مردم این کشور در دوره جنگ با ایران، افزایش قیمت حاملهای انرژی از جمله بنزین و گازوئیل را یکی از مهمترین نگرانیهای خود عنوان کردهاند.
وی با اشاره به افزایش هزینه بیمه و اجاره کشتیها، تغییر مسیرهای کشتیرانی و بالا رفتن قیمت محصولات مرتبط با انرژی و کودهای شیمیایی افزود: پیامدهای جنگ به حوزه نظامی و امنیتی محدود نمیشود و اقتصاد جهانی، بازارهای مالی، تجارت بینالمللی و زنجیره تأمین کالا را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
معاون وزیر امور خارجه همچنین به اختصاص ۱۰ میلیارد دلار یارانه از سوی یکی از کشورهای منطقه برای جبران افزایش هزینههای مربوط به کود شیمیایی اشاره کرد و گفت: بخش قابل توجهی از کود شیمیایی مورد نیاز جهان از مسیر تنگه هرمز جابهجا میشود و محدودیت در انتقال این محصولات، موجب افزایش قیمت و ایجاد مشکلات اقتصادی برای کشورهای مصرفکننده شده است.
وی تأکید کرد: نمیتوان جنگی را علیه ایران تحمیل کرد و انتظار داشت تمام پیامدهای آن فقط متوجه جمهوری اسلامی ایران باشد.
ایران را نمیتوان با الگوی ونزوئلا و کوبا مقایسه کرد
غریبآبادی با رد امکان تکرار سناریوهای آمریکا در برخی کشورهای دیگر علیه ایران اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران نه ونزوئلاست که بازداشت رئیسجمهور آن بتواند زمینه تسلیم کشور را فراهم کند و نه کوباست که بتوان با مسدود کردن کامل مسیرهای ارتباطی، آن را تحت محاصره اقتصادی قرار داد.
وی دیپلماسی منطقهای را یکی از ابزارهای اصلی مقابله با سیاستهای آمریکا دانست و افزود: دولت و وزارت امور خارجه ارتباط مستمری با کشورهای همسایه دارند و این تعاملات در سطوح مختلف، از رؤسای جمهور و وزیران امور خارجه تا مسئولان تخصصی دولتها، دنبال میشود.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به وضعیت مرزهای زمینی و ارتباطات هوایی کشور گفت: با وجود محاصره دریایی آمریکا و بسته بودن تنگه هرمز، ارتباط زمینی ایران با کشورهای همسایه همچنان برقرار است و مرزهای کشور در این حوزه فعال هستند.
وی افزود: ممکن است در برخی مقاطع مشکلات فنی در یکی دو نقطه مرزی ایجاد شود، اما پس از برطرف شدن مشکل، شرایط به حالت عادی بازمیگردد. همچنین پروازهای ایران به مقصد عراق و ترکیه همچنان برقرار است، هرچند برخی محدودیتها وجود دارد.
دریای خزر نباید به عرصه نفوذ قدرتهای خارجی تبدیل شود
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه با اشاره به همکاری کشورهای ساحلی دریای خزر اظهار کرد: ایران و روسیه در زمینه جلوگیری از حضور کشورهای بیگانه در دریای خزر دیدگاه مشترکی دارند.
غریبآبادی با اشاره به کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر گفت: پنج کشور ساحلی این دریا سندی را امضا کردهاند که هنوز بهطور کامل وارد مرحله اجرا نشده است. جمهوری اسلامی ایران نیز این کنوانسیون را امضا کرده، اما هنوز آن را به تصویب نرسانده است.
وی افزود: جلوگیری از حضور کشورهای خارج از منطقه در این پهنه آبی از موضوعات مهم این سند است و هشدارهای لازم به کشورهای ساحلی دریای خزر منتقل شده است. وزیر امور خارجه نیز پیامهایی را برای همتایان خود در این کشورها ارسال کرده است.
غریبآبادی تأکید کرد: دریای خزر باید در اختیار کشورهای ساحلی و محل همکاری آنها در حوزههای امنیتی، دفاعی، نظامی، اقتصادی، تجاری و زیستمحیطی باشد و نباید به عرصه حضور و نفوذ کشورهای خارج از منطقه تبدیل شود.
وی همچنین با اشاره به نقش قطر و پاکستان در میانجیگری میان ایران و آمریکا گفت: ارتباطات تهران و دوحه برقرار است و مقامهای قطری با هر دو طرف در تماس هستند تا امکان فراهم شدن شرایط لازم برای دستیابی به تفاهم را بررسی کنند. پاکستان نیز نقش خود را در روند میانجیگری دنبال میکند.
دسترسی آژانس به تأسیسات هستهای تا پایان پایدار جنگ برقرار نمیشود
غریبآبادی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به حملات صورتگرفته علیه تأسیسات هستهای ایران در جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه اظهار کرد: فعالیتهای هستهای ایران پیش از این حملات تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشت و بازرسان این نهاد در مراکز هستهای کشور حضور داشتند.
وی با اشاره به حجم بازرسیهای آژانس در ایران گفت: پیش از قطع دسترسیهای نظارتی، حدود ۷۰ درصد بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ایران انجام میشد و بخش قابل توجهی از ظرفیت بازرسان این نهاد به فعالیتهای نظارتی در کشور اختصاص داشت.
معاون وزیر امور خارجه با رد ادعاهای آمریکا و رژیم صهیونیستی درباره تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هستهای تصریح کرد: طی بیش از ۳ تا ۴ دهه گذشته، این ادعا بارها مطرح شده، اما هیچگاه مستندات معتبری برای اثبات آن ارائه نشده است.
غریبآبادی همچنین با انتقاد از عملکرد آژانس در قبال حملات به تأسیسات هستهای ایران گفت: مدیرکل آژانس دستکم میتوانست در برابر این اقدامات موضعگیری و آنها را محکوم کند؛ اقدامی که صورت نگرفت.
وی درباره شرایط ازسرگیری همکاریهای نظارتی با آژانس بیان کرد: تا زمانی که وضعیت جنگی بهصورت پایدار و دائمی خاتمه نیابد، تفاهم دیپلماتیک حاصل نشود و آمریکا به تعهدات خود عمل نکند، امکان برقراری دسترسیهای آژانس به تأسیسات هستهای ایران وجود نخواهد داشت.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیز تأکید کرد: تعهدات ایران در چارچوب این معاهده یکطرفه نیستند و سایر طرفها نیز در برابر ایران مسئولیتهایی بر عهده دارند. نمیتوان از ایران انتظار داشت به تمام تعهدات خود عمل کند، اما تعهدات دیگران نادیده گرفته شود.
تشکیل ۶۱۲ پرونده درباره جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در بخش پایانی سخنان خود، پیگیری حقوقی و قضایی جنگهای اخیر و مطالبه جبران خسارات را از اولویتهای اصلی جمهوری اسلامی ایران برشمرد.
غریبآبادی با اشاره به اقدامات انجامشده در محاکم داخلی اظهار کرد: در جریان جنگ ۱۲ روزه، ۲۲۶ پرونده و در جنگ ۴۰ روزه نیز ۳۸۶ پرونده تشکیل شده است.
وی همچنین از صدور کیفرخواست برای ۲ پرونده مهم مربوط به شهادت رهبر معظم انقلاب و دانشآموزان مدرسه شجره میناب خبر داد.
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به پیگیریهای بینالمللی افزود: استفاده از ظرفیت دیوان بینالمللی دادگستری، پیگیری حملات به تأسیسات هستهای بر اساس اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی و رسیدگی به حملات علیه فرودگاهها و محدودیتهای هوایی بر مبنای کنوانسیون شیکاگو و از طریق سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) در دستور کار قرار دارد.
غریبآبادی ادامه داد: با همکاری مرکز حقوق بینالمللی ریاستجمهوری، ۲ پرونده مرتبط با جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه در دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا به ثبت رسیده است.
وی همچنین از آمادگی شماری از آسیبدیدگان و خانوادههای قربانیان برای طرح شکایت در محاکم کشورهای دیگر بر اساس اصل صلاحیت جهانی خبر داد و گفت: جمهوری اسلامی ایران از این اقدامات حمایت خواهد کرد.
معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در پایان تأکید کرد: مهمترین اولویت حقوقی و قضایی کشور در شرایط کنونی، پیگیری مسئولیت آمریکا و رژیم صهیونیستی در قبال جنگ و جنایتهای صورتگرفته و همچنین مطالبه جبران خسارات وارده به جمهوری اسلامی ایران است.
















