به گزارش ذرهبین بورس، هیئت مذاکرهکننده ایران هفته گذشته با ابتکاری برای بازطراحی تفاهمنامه اسلامآباد و تبدیل آن به چارچوبی اجراییتر، راهی نیویورک شد. طبق گزارش رویترز، تماسهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا با میانجیگری کشورهای منطقه ادامه دارد و گفتوگوهای جدید بر نسخه اصلاحشده طرح هفتروزه تهران متمرکز شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، طرح ایران یک دوره هفتروزه را برای اعتمادسازی و کاهش تنش در نظر گرفته و هدف آن بازگرداندن طرفین به چارچوبی گستردهتر برای حل اختلافات است. در این چارچوب، موضوعات مرتبط با برنامه هستهای ایران و وضعیت تردد دریایی در تنگه هرمز نیز مورد توجه قرار گرفته است.
پیشنهاد تهران از این جهت اهمیت دارد که ایران میکوشد نشان دهد با اصل مذاکره فوری مخالفتی ندارد و اختلاف اصلی بر سر شرایط آغاز مذاکرات و ترتیب اجرای اقدامات است.
اختلاف اصلی تهران و واشنگتن چیست؟
در حالی که تهران بر اجرای مرحلهای طرح تأکید دارد، گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که واشنگتن خواهان دریافت تعهدات و اقدامات مشخص هستهای در مراحل ابتدایی توافق است.
رویترز گزارش داده است که اختلاف فعلی بیش از آنکه بر سر اجزای کلی طرح باشد، به زمانبندی و ترتیب اجرای اقدامات مربوط میشود. بر اساس این گزارش، تهران خواهان بازگشایی مسیر دریایی و کاهش فشارهای اقتصادی در چارچوبی مرحلهای است، در حالی که واشنگتن خواهان اقداماتی ملموس در حوزه هستهای است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز تأکید کرده است که مواضع ایران تغییر نکرده و مذاکرات فعلی در چارچوب شرایط اعلامشده از سوی تهران دنبال میشود.
شروط تهران در طرح هفتروزه
بر اساس گزارشهای منتشرشده درباره پیشنهاد ایران، تهران برای حرکت به سمت توافق، مجموعهای از اقدامات را مطرح کرده است که از جمله آنها میتوان به پایان خصومتها، رفع محاصره دریایی، کاهش یا تعلیق برخی تحریمهای نفتی، آزادسازی داراییهای مسدودشده و فراهمشدن شرایط بازگشایی تنگه هرمز اشاره کرد.
در مقابل، موضوع مذاکرات هستهای قرار است در مرحله بعدی و پس از اجرای اقدامات اولیه دنبال شود. رویترز نیز گزارش داده است که طرح هفتروزه ایران، بازگشت به مذاکرات درباره برنامه هستهای را در چارچوبی مرحلهای پیشبینی کرده است.
واشنگتن چه میخواهد؟
در سوی مقابل، دولت دونالد ترامپ بر ضرورت رسیدگی به موضوع هستهای ایران تأکید دارد. گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که واشنگتن خواهان اقداماتی قابلاندازهگیری درباره برنامه هستهای ایران و تضمینهایی درباره محدودیت فعالیتهای هستهای است.
در همین حال، دونالد ترامپ پیشنهاد هفتروزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را رد کرده است. رویترز گزارش داده که ترامپ ابتدا این پیشنهاد را نپذیرفت، اما در ادامه میانجیگری کشورهای منطقه برای ادامه تماسها میان تهران و واشنگتن دنبال شد.
آخرین گزارش رویترز در ۳۰ سپتامبر نیز نشان میدهد که ایران از طریق میانجیگری قطر، پاسخ آمریکا درباره طرح هفتروزه را دریافت کرده و اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اجرای گامها باقی مانده است.
چرا «ترتیب تعهدات» مهم شده است؟
یکی از مهمترین اختلافات دو طرف این است که هر کدام میخواهد اقدام اولیه طرف مقابل را مشاهده کند.
تهران بر این باور است که پیش از واگذاری اهرمهای خود باید نشانههایی ملموس از کاهش فشار اقتصادی و نظامی دریافت کند. در مقابل، واشنگتن خواهان دریافت اقدامات مشخص در حوزه هستهای و دیگر موضوعات مورد اختلاف پیش از ارائه امتیازات اقتصادی است.
به این ترتیب، مسئله اصلی مذاکرات صرفاً میزان امتیازات نیست؛ بلکه این پرسش است که چه کسی، چه اقدامی را و در چه مرحلهای انجام دهد.
تفاهمنامه اسلامآباد چه نقشی دارد؟
ابتکار جدید تهران از نظر ساختار، بیشتر به یک نقشه راه برای کاهش تنش و بازگرداندن طرفین به میز مذاکره شباهت دارد تا یک توافق جامع نهایی.
گزارشهای رویترز نشان میدهد که طرح جدید بر پایه تفاهمی است که در ژوئن شکل گرفته بود و در آن موضوعاتی از جمله پایان درگیری، وضعیت تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران مورد توجه قرار گرفته بود.
در نسخه جدید، تهران تلاش کرده است روند اجرای تعهدات را کوتاهتر و مشخصتر کند و بازگشت به مذاکرات هستهای را در فاصله زمانی کوتاهتری قرار دهد.
نقش تنگه هرمز در مذاکرات
تنگه هرمز در این مذاکرات تنها یک موضوع امنیتی نیست و به یکی از مهمترین اهرمهای اقتصادی بحران تبدیل شده است.
اختلال در تردد نفتکشها از این مسیر، بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده است. رویترز گزارش داده که حتی انتشار خبرهای مربوط به احتمال ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر بر قیمت نفت اثر گذاشته است.
همزمان، گزارش دیگری از رویترز حاکی است که تردد برخی محمولههای LNG مرتبط با قطر از تنگه هرمز در هفتههای اخیر افزایش یافته است؛ هرچند وضعیت امنیتی همچنان بر روند کشتیرانی اثرگذار است.
مسیر دیپلماسی در چه نقطهای قرار دارد؟
در حال حاضر، مذاکرات مستقیم و نهایی میان تهران و واشنگتن شکل نگرفته و میانجیگری کشورهای منطقه، از جمله قطر، برای انتقال پیامها ادامه دارد. طبق گزارش رویترز، پاسخ آمریکا به طرح هفتروزه ایران از طریق میانجیگران قطری به عراقچی منتقل شده و تهران در حال بررسی آن است.
در نتیجه، اگرچه طرح هفتروزه ایران بار دیگر مسیر مذاکره را روی میز گذاشته، اما اختلاف بر سر توالی اقدامات، تضمینهای مورد نیاز و زمان ورود به مذاکرات هستهای همچنان پابرجاست.
در شرایط فعلی، آنچه میتواند مسیر بعدی مذاکرات را مشخص کند، نه صرفاً محتوای کلی طرح، بلکه توافق دو طرف بر سر این موضوع است که کدام اقدام باید نخست انجام شود و چه تضمینی برای اجرای مراحل بعدی وجود داشته باشد.
