به گزارش ذره‌بین بورس، با نزدیک شدن به آغاز پذیره‌نویسی نخستین صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی، این ابزار جدید بازار سرمایه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای هدایت منابع ارزی مردم به سمت تأمین مالی بخش واقعی اقتصاد ایجاد کند؛ ابزاری که در صورت اتصال به پروژه‌های ارزآور، علاوه بر حفظ ارزش دارایی سرمایه‌گذاران، می‌تواند به تقویت تولید، صادرات و تراز پرداخت‌های کشور کمک کند، اما در صورت انتخاب پروژه‌های فاقد درآمد ارزی، ممکن است صرفاً تعهدات ارزی جدیدی برای آینده ایجاد کند.
صندوق‌های ارزی قرار است امکان سرمایه‌گذاری رسمی منابع ارزی مردم را فراهم کنند؛ به این معنا که دارندگان ارز به جای نگهداری اسکناس یا سپرده‌های ارزی، بتوانند منابع خود را در یک صندوق سرمایه‌گذاری کرده و در مقابل، بازدهی ارزی دریافت کنند.
بر اساس سازوکار اعلام‌شده، سرمایه‌گذاری، انتقال مالکیت و تسویه وجوه ناشی از صدور و ابطال واحدهای این صندوق‌ها به صورت ارزی انجام می‌شود و تسویه ریالی جایگزین تسویه ارزی نخواهد شد. در ساختار نخستین صندوق نیز بانک ملت به عنوان ثبت‌کننده، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی معرفی شده است. البته باید میان تسویه ارزی، ضمانت نقدشوندگی و تضمین اصل و سود سرمایه‌گذاری توسط بانک مرکزی تفاوت قائل شد و این مفاهیم را یکسان تلقی نکرد.
منابع ارزی مردم چگونه به تولید می‌رسد؟
یکی از مهم‌ترین دلایلی که برای راه‌اندازی صندوق‌های ارزی مطرح شده، استفاده از منابع ارزی موجود در دست مردم برای تأمین مالی اقتصاد است.
در سال‌های گذشته بخشی از مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید ارز، طلا و سایر دارایی‌ها روی آورده‌اند. بخشی از ارز خریداری‌شده نیز به صورت اسکناس در منازل یا صندوق‌های امانات نگهداری می‌شود و عملاً در فرآیند تولید و سرمایه‌گذاری نقشی ندارد.
صندوق ارزی می‌تواند این معادله را تغییر دهد؛ به این صورت که فرد همچنان دارایی خود را به صورت ارزی نگهداری کند، اما به جای نگهداری غیرفعال ارز، آن را در یک ابزار مالی رسمی قرار دهد که منابعش در پروژه‌های اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بنابراین یکی از عواملی که می تواند در بلند مدت، از التهابات بازار غیر رسمی ارز بکاهد، ایجاد چنین ابزار هایی است.
ظهوریان: صندوق ارزی الزاماً تقاضای جدید ارز ایجاد نمی‌کند
در همین چارچوب، ظهوریان، نماینده مجلس، در مطلبی در فضای مجازی درباره کارکرد صندوق‌های ارزی نوشته است که اگر این صندوق‌ها برای تأمین مالی نیازهای ارزی بخش تولید طراحی شوند، لزوماً تقاضای جدیدی برای ارز ایجاد نمی‌کنند؛ بلکه منابع ریالی را برای تأمین یک نیاز ارزی موجود در اقتصاد واقعی به کار می‌گیرند.
به بیان دیگر، نیاز ارزی یک واحد تولیدی برای خرید مواد اولیه، تجهیزات یا اجرای طرح توسعه، مستقل از وجود صندوق ارزی در اقتصاد وجود دارد. مسئله اصلی، نحوه تأمین مالی این نیاز است.
اگر این نیاز از طریق منابعی تأمین شود که پیش از آن در قالب ارز برای حفظ ارزش دارایی نگهداری می‌شده، صندوق می‌تواند نقش واسطه‌ای میان منابع ارزی موجود و نیاز ارزی بخش واقعی اقتصاد ایفا کند.
ظهوریان همچنین معتقد است صندوق‌های ارزی می‌توانند بخشی از تقاضای مردم برای حفظ ارزش دارایی را که به سمت بازارهایی مانند طلا و رمزارزها می‌رود، به سمت تأمین مالی نیازهای ارزی بخش تولید هدایت کنند.
در این نگاه، صندوق ارزی نه به معنای ایجاد یک تقاضای جدید برای دلار، بلکه به معنای تغییر مسیر تقاضای موجود است؛ یعنی بخشی از منابعی که پیش از این با هدف حفظ ارزش دارایی کنار گذاشته می‌شد، وارد فرآیند تأمین مالی تولید شود.
شرط اصلی؛ پروژه‌های صندوق باید ارزآور باشند
با این حال، مهم‌ترین پرسش درباره صندوق‌های ارزی این است که منابع جذب‌شده دقیقاً در چه پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری خواهند شد. اگر منابع صندوق به پروژه‌هایی اختصاص پیدا کند که درآمد ارزی ایجاد می‌کنند، اصل و سود سرمایه‌گذاران می‌تواند در آینده از محل درآمد ارزی همان پروژه‌ها پرداخت شود. در این حالت، صندوق نه‌تنها تقاضای جدیدی برای ارز ایجاد نمی‌کند، بلکه با ایجاد ظرفیت تولید و صادرات، به افزایش عرضه ارز نیز کمک خواهد کرد.
اما اگر منابع صندوق در پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری شود که درآمد آنها ریالی است، در حالی که تعهد صندوق به سرمایه‌گذاران ارزی است، مسئله متفاوت خواهد بود. در چنین شرایطی، ممکن است صندوق در زمان سررسید یا ابطال واحدها برای پرداخت اصل سرمایه و سود، نیازمند تهیه ارز از بازار باشد. در این حالت، تقاضای ارزی حذف نشده، بلکه بخشی از آن به آینده منتقل شده است.
ظهوریان نیز با اشاره به همین مسئله هشدار داده است که اگر پروژه‌های انتخاب‌شده ارزآور نباشند و تسویه اصل و سود سرمایه‌گذاران در آینده به بازار آزاد وابسته شود، امکان شکل‌گیری تقاضای ارزی با تأخیر وجود خواهد داشت.
بنابراین، شاخص اصلی موفقیت صندوق‌های ارزی نباید صرفاً میزان منابع جذب‌شده باشد؛ بلکه باید مشخص شود این منابع چه میزان ظرفیت جدید تولید و صادرات ایجاد کرده‌اند.
طاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی: تقویت تراز پرداخت‌ها شرط کاهش دلارزدگی است
طاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی، نیز در یادداشتی درباره صندوق ارزی، موضوع را از زاویه تراز پرداخت‌ها و حکمرانی ریال بررسی کرده است.
وی معتقد است شرط لازم برای تقویت حکمرانی ریال، تقویت تراز پرداخت‌های کشور است و یکی از مسیرهای آن، تقویت حساب جاری از طریق توسعه صنعتی و کاهش مرجعیت بازار غیررسمی ارز است.
رحیمی صندوق ارزی را در صورت طراحی صحیح، یکی از ابزارهای تحقق این هدف می‌داند. از نگاه او، تا زمانی که تراز پرداخت‌های کشور اصلاح نشود، نمی‌توان انتظار داشت دلارزدایی از اقتصاد به شکل پایدار اتفاق بیفتد.
این کارشناس اقتصادی تأکید دارد که صندوق ارزی نباید با هدف جایگزین کردن ریال با دلار تعریف شود؛ بلکه باید تقاضای موجود برای دلار به عنوان ابزار حفظ ارزش دارایی را به سمت تأمین مالی شفاف صنایع ارزآور هدایت کند.
بر اساس این تحلیل، صندوق ارزی می‌تواند از دو مسیر به کاهش دلارزدگی کمک کند؛ نخست با کاهش سیالیت بخشی از منابع در بازار آزاد و کاهش مرجعیت این بازار و دوم از طریق تقویت حساب جاری، در صورتی که منابع صندوق به سمت توسعه صنعتی و پروژه‌های ارزآور هدایت شود.
4 پیش‌شرط برای موفقیت صندوق‌های ارزی
طاهر رحیمی برای موفقیت این ابزار چهار پیش‌شرط را مطرح کرده است.
نخست اینکه صندوق‌های ارزی باید به یک برنامه مشخص توسعه صنعتی متصل باشند و منابع آنها صرفاً برای جذب ارز موجود در اقتصاد استفاده نشود، بلکه در جهت افزایش ظرفیت تولید و صادرات قرار گیرد.
دوم، این صندوق‌ها باید با برنامه باز کردن حساب سرمایه از مسیر سپرده‌ها و منابع پولی مرتبط شوند تا منابع ارزی موجود بتواند وارد فرآیند رسمی سرمایه‌گذاری شود.
سوم، پیوند صندوق‌های ارزی با برنامه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی یا ODI است تا جریان سرمایه نیز در چارچوبی مولد قرار گیرد.
چهارم، هماهنگی با سیاست پولی و عملیات بازار باز یا OMO است تا تغییر ترکیب منابع ارزی و سپرده‌ای، موجب برهم خوردن ثبات پولی و بانکی نشود.
در مجموع، صندوق‌های ارزی می‌توانند به یکی از ابزارهای جدید تأمین مالی اقتصاد تبدیل شوند؛ اما موفقیت آنها به میزان ارزی که جذب می‌کنند محدود نمی‌شود. مسئله اصلی این است که آیا این منابع در نهایت به تولید ارز منجر می‌شوند یا صرفاً تعهد ارزی ایجاد می‌کنند.
اگر منابع صندوق‌ها به صنایع صادرات‌محور و پروژه‌های ارزآور اختصاص یابد، این ابزار می‌تواند همزمان به حفظ ارزش دارایی مردم، تأمین مالی تولید، توسعه صادرات و تقویت تراز پرداخت‌ها کمک کند. اما اگر میان جذب منابع ارزی و ایجاد درآمد ارزی در پروژه‌های تأمین مالی‌شده ارتباطی وجود نداشته باشد، صندوق‌ها ممکن است به جای حل مسئله، تنها تقاضای ارزی امروز را به آینده منتقل کنند./ تسنیم
