به گزارش ذره‌بین بورس، بانک مرکزی با صدور بخشنامه‌ای به تاریخ اول آذر ۱۴۰۴، نسخه بازنگری‌شده‌ی «دستورالعمل تأیید صلاحیت، عزل یا هرگونه تغییر مدیران ارشد و اعضای کمیته‌های حاکمیت شرکتی مؤسسات اعتباری» را ابلاغ و اجرای آن را در کل شبکه بانکی کشور الزامی کرد.
این دستورالعمل حاصل بررسی‌های چندساله و بازخوردهای کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری است و به گفته کارشناسان، سخت‌گیرانه‌ترین ضوابط انتصاب مدیران بانکی در یک دهه اخیر را برقرار می‌کند.
هدف؛ ارتقای حاکمیت شرکتی و حذف انتصابات غیرتخصصی
نسخه جدید با هدف تقویت جایگاه کمیته‌های حاکمیت شرکتی، اصلاح سازوکارهای کنترل داخلی و جلوگیری از ورود افراد فاقد صلاحیت حرفه‌ای تدوین شده است.
مقامات بانک مرکزی اعلام کرده‌اند ضعف ساختارهای مدیریتی و انتصابات غیرتخصصی در سال‌های گذشته، ریسک‌های بالایی در ترازنامه بانک‌ها ایجاد کرده و این اصلاحیه قرار است چرخه معیوب گذشته را متوقف کند.
لزوم تأیید رسمی پیش از هر انتصاب مدیریتی
براساس بخشنامه جدید، از این پس هیچ انتصابی در سطح مدیران ارشد یا اعضای کمیته‌های کلیدی – شامل حسابرسی داخلی، کمیته ریسک، تطبیق و سایر واحدهای حاکمیتی – بدون تأیید صریح بانک مرکزی معتبر نیست.
مؤسسات اعتباری باید پیش از صدور حکم، مدارک تحصیلی، سوابق کاری و مدیریتی، گزارش شناخت از وضعیت بانک و برنامه کاری داوطلب را ارسال کنند و تنها در صورت احراز کامل صلاحیت، مجوز کتبی از بانک مرکزی دریافت خواهند کرد.
شرایط جدید صلاحیت حرفه‌ای و نظام امتیازدهی ۱۰۰ نمره‌ای
دستورالعمل تازه، معیارهای دقیق‌تری برای تأیید صلاحیت تعیین کرده است؛ از جمله نداشتن محکومیت مؤثر، عدم قرارگیری در ماده ۱۱۱ قانون تجارت، نداشتن تعارض منافع و احراز توانایی حرفه‌ای در حوزه‌هایی مانند مدیریت ریسک، کنترل‌های داخلی و فناوری اطلاعات.
در نظام امتیازدهی جدید، ارزیابی داوطلب از ۱۰۰ نمره انجام می‌شود:
- ۱۵ امتیاز برای تحصیلات و مدارک حرفه‌ای،
- ۱۵ امتیاز برای سوابق کاری،
- و ۷۰ امتیاز برای ارزیابی تخصصی.
به این ترتیب، وزن اصلی ارزیابی بر توانایی مدیریتی واقعی، تحلیل مسائل بانکی و قدرت تصمیم‌سازی قرار گرفته است.
سابقه مدیریتی و الزامات حضور در جلسات ارزیابی
حداقل پنج سال سابقه تصدی سمت مدیر ارشد در مؤسسه اعتباری و سه سال سابقه عضویت در هیأت‌مدیره یا مدیریت اداره‌های کل از شروط ضروری است.
کمیسیون بررسی صلاحیت نیز ملزم به برگزاری جلسه ارزیابی با حضور داوطلب شده و در صورت غیبت، درخواست او تا شش ماه قابل رسیدگی نخواهد بود. همچنین در صورت نقص مدارک، دبیرخانه موظف است موضوع را مستقیم به مؤسسه اعتباری اعلام کند تا فرایند متوقف نشود.
اعتبار پنج‌ساله گواهی صلاحیت و الزام آموزش مستمر
طبق متن اصلاحیه، تأییدیه حرفه‌ای مدیران تنها پنج سال اعتبار دارد و پس از آن باید مجدداً ارزیابی شوند. ضمن آنکه مدیران موظف‌اند حداقل ۳۶ ساعت آموزش حرفه‌ای سالانه در حوزه‌هایی چون ریسک، آی‌تی و مقررات مالی بگذرانند تا مهارت‌های مدیریتی خود را به‌روز نگه دارند.
تعریف جدید برای عزل، تغییر و جایگزینی مدیران
دستورالعمل جدید علاوه بر شرایط انتصاب، سازوکارهای عزل و جایگزینی را نیز بازتعریف کرده است. در صورت عملکرد ضعیف مدیر بر اساس گزارش‌های نظارتی، مؤسسه اعتباری باید در مهلت مقرر نسبت به جایگزینی مدیر اقدام کند و مدارک داوطلب جدید را بدون تأخیر ارسال نماید تا وقفه‌ای در کنترل داخلی بانک‌ها ایجاد نشود.
حرکت در مسیر اصلاح حکمرانی بانکی
کارشناسان معتقدند سخت‌گیری‌های جدید، از جمله نظام امتیازدهی تخصصی و محدودیت زمانی اعتبار گواهینامه‌ها، نشان‌دهنده‌ی عزم بانک مرکزی برای پایان دادن به انتصابات رانتی و غیرحرفه‌ای است.
برخی مدیران باسابقه این بخشنامه را «سخت‌ترین فیلتر بانک مرکزی در ۲۰ سال اخیر» توصیف می‌کنند. ابلاغ چنین ضوابطی در چارچوب برنامه کلان دولت برای اصلاح حکمرانی بانکی ارزیابی می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند به افزایش شفافیت، پاسخگویی و ثبات مدیریتی در نظام بانکی کشور منجر شود.
