به گزارش ذره‌بین بورس، در حالی‌که بیش از ۸۰ درصد نفت وارداتی چین از تنگه مالاکا عبور می‌کند، رشد بی‌ثباتی‌ها و حضور نظامی آمریکا در این منطقه موجب شده «معضل مالاکا» به یکی از دغدغه‌های اصلی پکن در حوزه امنیت انرژی تبدیل شود. این اصطلاح، به وابستگی شدید چین به یک آبراه باریک و بحران‌خیز اشاره دارد که انسداد آن می‌تواند بخش بزرگی از جریان تجارت و انرژی شرق آسیا را متوقف کند.
چرخش راهبردی پکن به مسیرهای زمینی
با تشدید رقابت قدرت‌های بزرگ در شرق آسیا و ناامنی فزاینده در آب‌های دریای چین جنوبی، پکن در سال‌های اخیر به سمت کریدورهای زمینی امن‌تر متمایل شده است. کارشناسان می‌گویند این تغییر رویکرد، موقعیت کشورهایی مانند ایران را برجسته کرده است؛ کشوری که در نقطه تلاقی مسیرهای شرق–غرب و شمال–جنوب قرار دارد.
به گفته حسن کریم‌نیا، کارشناس ترانزیت، «دوران اتکای مطلق به مسیرهای دریایی روبه پایان است و کشورهایی که بتوانند مسیرهای زمینی امن ایجاد کنند، در آینده سهم بیشتری از تجارت جهانی خواهند داشت.» او معتقد است ایران با موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه و قرار گرفتن در مرکز اتصال اوراسیا، می‌تواند یکی از گزینه‌های جدی چین برای عبور کالا از شرق به غرب باشد.
کریدور چین–آسیای میانه–غرب آسیا؛ مسیری از ایران برای عبور از معضل مالاکا
یکی از طرح‌های کلیدی در این استراتژی، کریدور اقتصادی چین–آسیای میانه–غرب آسیا (CMEC) است که در چارچوب ابتکار یک کمربند، یک جاده (BRI) تعریف شده است. عبور این مسیر از خاک ایران، راهی عملی برای دور زدن تنگه مالاکا و کاهش وابستگی چین به مسیرهای دریایی تحت نفوذ رقبا به شمار می‌رود.
از سوی دیگر، توسعه شبکه ریلی ایران به‌ویژه پروژه‌هایی مانند مرند–چشمه‌سوریا و تکمیل مسیرهای اتصال به اروپا، می‌تواند ایران را به محور اصلی ترانزیت چین–اروپا تبدیل کند. فعال‌سازی کامل این خطوط، زمان ترانزیت کالا را از حدود ۳۰ روز مسیر دریایی به کمتر از ۱۵ روز کاهش می‌دهد؛ مزیتی که هم اقتصادی و هم راهبردی است.
اتصال شرق و جنوب: مسیر خواف–هرات تا چین
در ادامه این رویکرد، مسیر ریلی خواف–هرات و امتداد آن به مزارشریف و کریدور واخان تا خاک چین نیز به عنوان یکی از گزینه‌های مهم مطرح است. تکمیل این پروژه می‌تواند علاوه بر تسهیل دسترسی کشورهای محصور آسیای مرکزی به بنادر جنوبی ایران، زمینه اتصال مستقیم شرق آسیا به شبکه حمل‌ونقل ایران را فراهم سازد.
فرصتی تاریخی برای ایران؛ اما زمان محدود است
کارشناسان هشدار می‌دهند که تحقق این فرصت تاریخی، در گروی تصمیم‌گیری سریع، هماهنگی نهادی و بهبود زیرساخت‌های داخلی است. ضعف در شبکه ریلی، کندی فرآیندهای مرزی و ناهماهنگی دستگاه‌ها می‌تواند این پنجره ژئوپلیتیکی را به فرصتی ازدست‌رفته تبدیل کند.
در رقابت جهانی برای تسلط بر کریدورهای تجارت بین‌المللی، کشورهایی پیروز خواهند بود که چابک‌تر عمل کرده و اعتماد شرکای جهانی را جلب کنند — ایران اکنون در آستانه چنین انتخابی قرار دارد.
