به گزارش ذرهبین بورس، روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز در گزارشی نوشت آتشبسی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ماه ژوئن با ایران اعلام کرده بود، قرار بود ظرف ۶۰ روز به توافقی گستردهتر برای پایان جنگ و محدود کردن برنامه هستهای ایران منجر شود؛ با این حال، این مهلت که روز دوشنبه به پایان میرسد، بدون دستیابی به توافق نهایی سپری خواهد شد.
این روزنامه با اشاره به وضعیت کنونی روابط تهران و واشنگتن، نوشت جنگ اکنون بیش از آنکه به درگیری نظامی مستقیم شباهت داشته باشد، به رقابتی بر سر اراده سیاسی و تابآوری اقتصادی تبدیل شده است؛ رقابتی که در شرایط فعلی چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد.
بر اساس این گزارش، از اواخر ماه ژوئیه حمله علنی جدیدی از سوی آمریکا علیه اهداف ایرانی گزارش نشده است، اما فروپاشی عملی توافق ژوئن نشان میدهد ترامپ همچنان برای پایان دادن به جنگی که در ماه فوریه همراه با رژیم صهیونیستی آغاز کرد، با چالش مواجه است.
بازگشت واشنگتن به فشار اقتصادی
نیویورکتایمز گزارش داد مقامهای کاخ سفید میدانند مهلت تعیینشده بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان خواهد رسید و درگیری میان دو طرف تا حد زیادی وارد مرحله جنگ اقتصادی شده است.
به نوشته این روزنامه، رویکرد کنونی دولت ترامپ شباهت زیادی به سیاست چندساله آمریکا برای منزوی کردن ایران و واداشتن تهران به عقبنشینی از برنامه هستهای دارد؛ سیاستی که تاکنون نتایج متفاوتی داشته و برخی تحلیلگران درباره اثرگذاری فشار اقتصادی بهتنهایی بر ایران تردید دارند.
این روزنامه یادآوری کرد ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود نیز سیاست مشابهی را دنبال کرد. با این حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته از اعمال مجازاتهای مالی بیسابقه علیه ایران خبر داد.
تنگه هرمز؛ مهمترین گره مذاکرات
یکی از مهمترین اهداف توافق ژوئن، بازگشایی کامل تنگه هرمز بود؛ آبراهی راهبردی که به نوشته نیویورکتایمز، ایران از آغاز جنگ عبور نفت و گاز از آن را بهشدت محدود کرده است.
ایران اعلام کرده است تا زمانی که آمریکا به تعهدات خود در توافق آتشبس، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور، عمل نکند، تنگه هرمز را بازگشایی نخواهد کرد. در مقابل، دولت ترامپ خواستار آن است که تهران ابتدا محدودیتهای اعمالشده بر تردد در این آبراه را برطرف کند.
علی واعظ، کارشناس امور ایران در گروه بینالمللی بحران، با اشاره به مواضع دو طرف گفت هیچیک از ایران و آمریکا در شرایط فعلی آماده نهایی کردن توافق نیستند و هر طرف تصور میکند با گذشت زمان، طرف مقابل به توافق نیاز بیشتری پیدا خواهد کرد و در نتیجه میتوان امتیازات بیشتری گرفت.
در همین حال، شرکت نفت دولتی امارات روز شنبه اعلام کرد یکی دیگر از کشتیهای این شرکت در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته است. این شرکت عامل حمله را مشخص نکرد، هرچند پیشتر ایران را مسئول حملات علیه کشتیهای خود معرفی کرده بود.
اهداف اولیه ترامپ تغییر کرده است
نیویورکتایمز همچنین نوشت ترامپ در آغاز درگیری اهداف گستردهتری را مطرح کرده بود؛ از حمایت از مخالفان دولت ایران تا وارد کردن ضربه شدید به توان موشکی تهران و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای.
با این حال، به نوشته این روزنامه، بازگشایی تنگه هرمز بهتدریج به یکی از مهمترین محورهای تمرکز دولت ترامپ تبدیل شده است.
در عین حال، نشانه چندانی از انجام مذاکرات گسترده میان ایران و آمریکا درباره برنامه هستهای تهران پس از آتشبس ژوئن دیده نمیشود؛ مذاکراتی که میتوانست به چارچوبی مورد قبول هر دو طرف منجر شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در آخر هفته اعلام کرد تهران هنوز درباره ازسرگیری مذاکرات با آمریکا تصمیمی نگرفته است. او همچنین تأکید کرد مهلت ۶۰ روزه دیگر موضوعیتی ندارد، زیرا توافق ژوئن عملاً از بین رفته است.
عراقچی گفت: ما آتشبسی نداشتیم که اکنون نیاز به تمدید داشته باشد. ما پایان جنگ داشتیم که اکنون وارد وضعیت جدیدی شده است.
مقامهای سابق آمریکایی که در پرونده ایران فعالیت داشتهاند نیز دستیابی به یک توافق هستهای جدید در مدت ۶۰ روز را از ابتدا بعید دانستهاند. آنها یادآوری کردهاند توافق برجام که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد، حاصل حدود دو سال مذاکرات دشوار بود.
جنگ لفظی تهران و واشنگتن بر سر هرمز
در شرایطی که اجرای تعهدات توافق ژوئن عملاً متوقف شده، جنگ لفظی میان تهران و واشنگتن نیز ادامه دارد.
ترامپ روز جمعه در مراسمی در نیویورک مدعی شد ممکن است بهزودی «تنگه هرمز را قلمرو ایالات متحده» اعلام کند؛ اظهارنظری که واکنشهای گستردهای به همراه داشته است.
نیویورکتایمز نوشت مشخص نیست این اظهارنظر تا چه اندازه جدی است، اما اجرای چنین طرحی به حضور طولانیمدت نیروی دریایی و حتی اعزام نیروهای زمینی آمریکا نیاز خواهد داشت؛ اقدامی که با شعار «اول آمریکا» و تمایل بخشی از حامیان ترامپ برای پایان دادن به جنگهای طولانیمدت آمریکا در خارج از کشور در تضاد است.
کاخ سفید نیز به پرسشها درباره وجود طرح عملی برای کنترل تنگه هرمز پاسخ نداده است.
در مقابل، مقامهای ایرانی ضمن رد فشارهای واشنگتن، موضع خود درباره مالکیت و حاکمیت ایران بر این آبراه را تکرار کردهاند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در شبکههای اجتماعی در واکنش به اظهارات ترامپ نوشت: «یکبار برای همیشه واقعیت را بپذیرید. تا اینجا شکستهای راهبردی بزرگی متحمل شدهاید. تنگه هرمز ایرانی بوده، ایرانی است و ایرانی خواهد ماند.»
به این ترتیب، با پایان مهلت ۶۰ روزه توافق ژوئن، نهتنها توافق گستردهتر هستهای محقق نشده، بلکه تنگه هرمز به یکی از اصلیترین نقاط اختلاف میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است؛ موضوعی که میتواند در ادامه، ابعاد اقتصادی و ژئوپلیتیکی مناقشه را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد.
