همایون دارابی مدیرعامل شرکت سبدگردان داریوش در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازارسرمایه ایران(سنا) قرار داد نوشت:
تجربه جنگ دوازدهروزه و همچنین جنگ رمضان نشان داد که صندوقهای سرمایهگذاری درآمد ثابت (Fixed Income)، با تداوم فعالیت خود در خط مقدم ارائه خدمات به سرمایهگذاران ایستادند. بررسی عملکرد این صندوقها در ایام بحران حاکی از آن است که نهتنها نقدینگی مورد نیاز مردم در روزهای پرالتهابِ درگیری بهخوبی تأمین شد، بلکه این صندوقها پناهگاه امنی برای جذب منابع جدید مردمی بودند. این پدیده اثبات کرد که علیرغم سایه سنگین ریسکهای سیستماتیک، وجود ابزارهای مالیِ کارآمد بهخودیخود نقش مؤثری در حفظ سرمایهها و افزایش تابآوری اقتصاد دارد.
در سالهای اخیر، صندوقهای درآمد ثابت چه از نوع مبتنی بر صدور و ابطال و چه از نوع قابلمعامله در بورس (ETF) ـ نقش بهسزایی در آشتی و آشنایی بیشتر عموم مردم با بازار سرمایه ایفا کردهاند. ویژگیهای جذابی نظیر محاسبه سود روزشمار، نقدشوندگی بالا، سهولت در صدور و ابطال و دریافت سودِ مستمر، گرایش چشمگیری را در میان سرمایهگذاران خرد و کلان ایجاد کرده است.
اهمیت این ابزارها در آینهی آمارِ پایان سال ۱۴۰۴ بهخوبی نمایان است؛ جایی که صندوقهای درآمد ثابت ۲۹.۳۴ درصد از تعداد کل صندوقهای بازار و ۵۲.۹ درصد از ارزش کل دارایی آنها (بالغ بر ۲۴۶۴ همت) را به خود اختصاص دادهاند. به عبارت دقیقتر، در پایان اسفند سال گذشته، حدود ۱۳۰۳ هزار میلیارد تومان (۱۳۰۳ همت) از منابع مردمی در این صندوقها تجمیع شده بود؛ انباشت هدفمندی که برخلاف واژه منفیِ «رسوب نقدینگی»، نشاندهنده پویایی و هدایت سرمایه به سمت ابزارهای شفاف است. این رقم در مقایسه با ابتدای سال ۱۴۰۴، رشدی ۶۲ درصدی را نشان میدهد که در قالب ۱۶۴ صندوق فعال (۸۹ صندوق قابلمعامله و ۷۵ صندوق مبتنی بر صدور و ابطال) مدیریت میشود.
️با توجه به این جایگاه حیاتی، توسعه و تداوم موفقیت صندوقهای درآمد ثابت نیازمند مساعدتهای ساختاری از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار و نهادهای پولی است. در همین راستا، توجه به سه محور زیر الزامی است:
۱. اصلاح حدنصابها و تفکیک ابزارهای بازار پول و سرمایه: مانند تجربیات سال گذشته و با توجه به اقتضائات شرایط جنگی، بازنگری در حدنصابهای سرمایهگذاری این صندوقها و تفکیک ماهویِ صندوقهای مبتنی بر ابزار بازار پول از ابزارهای بازار سرمایه یک ضرورت است. متأسفانه در سالهای گذشته، کاهش دستوری حدنصاب سپردههای بانکی برای این صندوقها (بهویژه صندوقهای صدور و ابطالی که وابسته به شبکه بانکی بوده و در شعب فعال هستند)، جذابیت آنها را کاهش داده و سطح همکاری میان نظام بانکی و بازار سرمایه را تنزل داده است. تسهیل در جذب منابع توسط صندوقهای درآمد ثابت، پیششرط اساسیِ تقویت بازار بدهی است؛ چراکه بدون حضور قدرتمند این صندوقها، بازار بدهی کشور هرگز بهعمق لازم دست نخواهد یافت. در همینحال باید توجه داشت صندوقهای درآمد ثابت بهویژه صندوقهای اوراق دولتی نقش استراتژیک در تأمین مالی پساجنگ را باید ایفا کنند کمک به افزایش منابع تجمیعشده، رسالت خطیری را در دوران پس از جنگ بر دوش این صندوقها میگذارد. از آنجا که صندوقهای درآمد ثابت بزرگترین خریداران حقوقیِ اوراق دولتی محسوب میشوند، در دوران پس از جنگ، این صندوقها مهمترین بازوی دولت برای فروش اوراق و تأمین مالی پروژههای بازسازی زیرساختهای آسیبدیده خواهند بود. در واقع، تضعیف آنها در مقطع کنونی، مستقیماً به معنای ناتوانی دولت در بازسازی کشور است.
۲. مانعزدایی از صدور کارتهای بانکی متصل به صندوقها: دومین گام برای جهش این صندوقها، عملیاتی شدن پروژه «کارتهای بانکی متصل به صندوقهای درآمد ثابت» است. این صندوقها برای رقابتِ برابر با سپردههای بانکی، نیازمند ارائه بالاترین سطح از سهولت در دریافت و پرداخت منابع هستند. تاکنون، عدم همراهی و سنگاندازی بانکمرکزی در مسیر صدور این کارتها، مانع بزرگی در برابر توسعه و ضریب نفوذ این ابزارهای کارآمد بوده است.
۳. توکنایزیشن و اتصال به بلاکچین: سومین بستر توسعه در این حوزه، توکنایز کردن (Tokenization) واحدهای این صندوقها و صدور مجوز برای مبادله آنها بر بستر بلاکچین است. این اقدام، علاوه بر فراهم کردن دسترسی جهانی به این ابزارها، امکان معامله آنها با ارزهای مختلف، از جمله استیبلکوینها (نظیر تتر)، را میسر میسازد. هرچند سازمان بورس اخیراً تلاشهایی برای ایجاد بستر صندوقهای ارزیِ درآمد ثابت داشته است، اما جای خالی ابزارهای نوینِ مبتنی بر داراییهای دیجیتال بهشدت احساس میشود.
