به گزارش ذره‌بین بورس، دولت در راستای شفاف‌سازی گردش مالی و مقابله با تخلفات در بازار طلا، دستورالعمل جدیدی برای ساماندهی خرید و فروش برخط طلا و نقره تصویب کرده است. این دستورالعمل، که از سوی هیأت وزیران ابلاغ شد، پلتفرم‌های خرید و فروش اینترنتی را ملزم به رعایت مجموعه‌ای از الزامات نظارتی، فنی و مالی می‌کند.
بر اساس این مصوبه، از این پس تنها طلا با عیار ۷۵۰ و نقره با عیار ۹۲۵ مجاز به معامله در بسترهای آنلاین خواهند بود؛ تصمیمی که از دید کارشناسان، تلاش دولت برای استانداردسازی کالاهای قابل معامله تلقی می‌شود، هرچند می‌تواند دست خریداران و سرمایه‌گذاران را در انتخاب محصولات متنوع‌تر ببندد.
پشتوانه فیزیکی الزامی شد؛ پایان خالی‌فروشی در بستر دیجیتال
یکی از اساسی‌ترین بندهای این مصوبه، الزام پلتفرم‌های طلافروشی آنلاین به داشتن پشتوانه فیزیکی واقعی و تأییدشده از سوی خزانه بانک مرکزی است. این اقدام که با هدف جلوگیری از خالی‌فروشی (فروش طلا یا نقره بدون موجودی واقعی) تدوین شده، قرار است امنیت سرمایه‌گذاری و شفافیت معاملات را افزایش دهد.
با این حال، کارشناسان بر این باورند که در صورت محدود بودن ظرفیت خزانه‌های مورد تأیید بانک مرکزی، احتمال ایجاد انحصار در بازار وجود دارد. حذف آزمایشگاه‌های مستقل، تأمین‌کنندگان خرد و کارگاه‌های طلا از چرخه تأمین آنلاین می‌تواند رقابت را کاهش داده و قیمت تمام‌شده را برای مصرف‌کننده افزایش دهد.
احراز هویت اجباری و اتصال به سامانه ناظر
تمام پلتفرم‌هایی که قصد فعالیت در حوزه خرید و فروش آنلاین طلا و نقره را دارند، بر اساس ماده جدید، مشمول مقررات احراز هویت خواهند بود. اطلاعات هویتی خریداران و فروشندگان باید به‌صورت کامل در سامانه ناظر ثبت و به بانک مرکزی ارسال شود.
این سامانه که قرار است ظرف سه ماه آینده توسط بانک مرکزی راه‌اندازی شود، با سامانه جامع تجارت و مرکز اطلاعات مالی در ارتباط خواهد بود تا نظارت بر جریان وجوه و ردیابی معاملات تسهیل شود. حضور نهادهایی چون ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز نیز نظارت بر عملکرد این سامانه را تقویت می‌کند.
ممنوعیت استفاده از رمزارز و کیف پول‌های غیربانکی
یکی دیگر از تغییرات مهم، ممنوعیت استفاده از رمزارزها و کیف پول‌های دیجیتال برای پرداخت وجوه است. معاملات فقط باید از طریق درگاه‌های بانکی مجاز و با استفاده از حساب شخصی خریدار و فروشنده انجام شود.
این بند با هدف جلوگیری از پولشویی و تراکنش‌های ناشناس تدوین شده است، اما می‌تواند مانعی جدی برای پلتفرم‌های نوآور باشد که پیش‌تر از ابزارهای تسویه مبتنی بر رمزارز برای سرعت‌بخشی به تراکنش‌ها استفاده می‌کردند.
تأیید اصالت کالا پیش از معامله؛ چالش جدید پلتفرم‌ها
بر اساس دستورالعمل جدید، هیچ معامله‌ای بدون تأیید اصالت و میزان طلا یا نقره از سوی خزانه بانک مرکزی مجاز نخواهد بود. به این ترتیب، پلتفرم‌ها پیش از عرضه هر کالایی باید اطلاعات دقیق آن را در سامانه ناظر ثبت و تأییدیه دریافت کنند.
اگرچه این روند از نظر فنی باعث جلوگیری از جعل یا فروش طلای غیرواقعی می‌شود، اما خطر طولانی شدن فرآیند معاملات و افزایش بوروکراسی اداری را نیز به همراه دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند که این موضوع می‌تواند سرعت معاملات آنلاین را به‌شدت کاهش داده و بخشی از مشتریان را از بازار رسمی دور کند.
تحویل فیزیکی حداکثر ظرف یک هفته
مطابق این مصوبه، چنانچه خریدار تحویل فیزیکی طلا یا نقره را درخواست کند، فروشنده موظف است ظرف مدت حداکثر یک هفته کالا را تحویل دهد. این بند برای ایجاد اطمینان در مشتریان تدوین شده است، اما برای پلتفرم‌هایی که بر سرمایه‌گذاری غیرحضوری (مانند طلای پشتوانه‌دار یا توکن طلا) تمرکز دارند، چالش‌های لجستیکی و امنیتی قابل توجهی ایجاد می‌کند.
مدیریت حمل‌ونقل، بیمه، و امنیت کالا در حجم بالای معاملات آنلاین می‌تواند برای شرکت‌های نوپا هزینه‌بر و پرریسک باشد.
محدودیت در عیارهای مجاز؛ احتمال کوچ سرمایه‌گذاران به بازار غیررسمی
محدود کردن معاملات صرفاً به طلا با عیار ۷۵۰ و نقره ۹۲۵، عملاً سایر انواع شمش و مصنوعات معمول بازار را از فضای آنلاین حذف می‌کند. این محدودیت، امکان سرمایه‌گذاری روی شمش‌های با عیار بالاتر (۹۹۹.۹) و مصنوعات سنتی با عیار پایین‌تر را از بین می‌برد.
تحلیل‌گران معتقدند اعمال چنین محدودیتی اگر با نظارت سخت‌گیرانه بر بازار غیرمجاز همراه نباشد، ممکن است سرمایه و تقاضا را به فضای زیرزمینی و غیرشفاف معاملات فلزات گران‌بها منتقل کند.
ریسک معاملات همچنان با خریدار است
نکته قابل‌توجه دیگر در این دستورالعمل، عدم ارائه هرگونه تضمین از سوی دولت یا بانک مرکزی درخصوص ریسک معاملات است. در واقع، پلتفرم‌ها و خریداران، خود مسئول خطرات ناشی از نوسانات قیمت، خطا یا حتی تقلب احتمالی هستند. همین امر موجب شده برخی کارشناسان توصیه کنند خریداران تازه‌وارد با احتیاط کامل و پس از بررسی اعتبار پلتفرم‌ها اقدام به معامله کنند.
چالش‌ها و مسیر پیش رو
به‌رغم اهداف مثبت ابلاغیه برای شفاف‌سازی بازار، موفقیت آن در گرو اجرای دقیق سامانه‌های نظارتی و همکاری نهادهای مختلف است. هرگونه تأخیر در راه‌اندازی سامانه ناظر، ناهماهنگی بین وزارت صمت، بانک مرکزی و سازمان مالیاتی، می‌تواند اجرای این طرح را با مشکل مواجه کند.
کارشناسان تأکید دارند که برای اثربخشی این دستورالعمل، لازم است برخورد جدی‌تری با پلتفرم‌های فاقد مجوز صورت گیرد؛ چراکه در غیر این‌صورت، فعالیت‌های غیرقانونی تنها از فضای قانونمند به بسترهای زیرزمینی منتقل خواهد شد.
جمع‌بندی
دستورالعمل جدید دولت را می‌توان یکی از گسترده‌ترین اصلاحات ساختاری در بازار معاملات آنلاین طلا و نقره دانست که با ادغام نظارت فیزیکی و مالی سعی در مقابله با تخلفات دارد. با این حال، اگرچه خالی‌فروشی در سایه این قوانین به پایان می‌رسد، اما بوروکراسی سنگین، محدودیت‌های جدید و حذف برخی فعالان کوچک، چالش‌هایی هستند که اجرای بی‌نقص این طرح را به آزمونی مهم برای نهادهای ناظر بدل می‌سازد.
