به گزارش ذرهبین بورس، سیدعباس حسینی در همایش «صنعت فولاد و سنگآهن در دوران تحول» با اشاره به قرار گرفتن ایران در جمع ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان، اظهار کرد که فولاد را نمیتوان صرفاً یک محصول صنعتی دانست؛ چراکه این صنعت بهعنوان یک صنعت مادر و راهبردی، نقش مهمی در زنجیرههای تولید کشور دارد.
به گفته وی، حملونقل، صنعت خودرو، ساختمان، ماشینآلات و بخشهایی از صنعت انرژی به فولاد وابسته هستند و از همین رو، اختلال در فعالیت واحدهای بزرگ فولادی میتواند آثار خود را به بخشهای مختلف اقتصاد منتقل کند.
حسینی با طرح این پرسش که «فولاد ایران با چه مزیتی به جایگاه فعلی رسیده و آیا این مزیت قابلیت تداوم دارد؟»، بر ضرورت بازنگری در سیاستهای حکمرانی صنعتی تأکید کرد.
مزیت فولادسازان بزرگ جهان چیست؟
مشاور وزیر صمت با اشاره به تجربه کشورهای بزرگ تولیدکننده فولاد گفت کشورهای پیشرو، توسعه صنعت فولاد خود را بر مبنای مزیتهای رقابتی مشخص بنا کردهاند.
به گفته او، چین از بازار بزرگ، مقیاس تولید و توسعه زنجیره پاییندست بهره گرفته، آمریکا از مزیتهای انرژی، معدن و فناوری استفاده کرده و ژاپن نیز با تمرکز بر فناوری و محصولات با ارزش افزوده بالاتر مسیر متفاوتی را دنبال کرده است. آلمان نیز با وجود محدودیت منابع طبیعی، بر فولادهای خاص و صنایع پاییندستی تمرکز کرده و روسیه نیز از منابع طبیعی گسترده خود بهعنوان یکی از پایههای مزیت رقابتی بهره برده است.
در مقابل، بررسی مزیتهای رقابتی ایران نشان میدهد انرژی و منابع معدنی مهمترین پایههای توسعه فولاد کشور بودهاند؛ مزیتهایی که اکنون با چالشهای جدی مواجه شدهاند.
فاصله ۵۵ میلیون تن ظرفیت با ۳۲ میلیون تن تولید
یکی از نکات مهم مطرحشده در این همایش، فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی فولاد ایران است.
بر اساس این اظهارات، ظرفیت فولاد کشور حدود ۵۵ میلیون تن است، اما تولید واقعی به حدود ۳۲ میلیون تن میرسد. این شکاف نشان میدهد مسئله صنعت فولاد دیگر صرفاً افزایش ظرفیت تولید نیست، بلکه استفاده پایدار از ظرفیتهای موجود به یکی از چالشهای اصلی تبدیل شده است.
حسینی در همین زمینه به محدودیتهای انرژی اشاره کرد و گفت صنعت ایران از یک سو با افزایش هزینه انرژی و از سوی دیگر با کاهش دسترسی مستمر به برق و گاز مواجه است؛ وضعیتی که میتواند برنامهریزی تولید، سرمایهگذاری و صادرات شرکتهای فولادی را تحت تأثیر قرار دهد.
هشدار درباره کاهش ۲۰ میلیون تنی ظرفیت مؤثر
مشاور وزیر صمت با اشاره به اهمیت انرژی و منابع معدنی در مدل توسعه فولاد ایران، نسبت به تبعات تضعیف این مزیتها هشدار داد.
بر اساس برآورد مطرحشده، در صورت از دست رفتن یا تضعیف جدی مزیتهای انرژی و معدن، ظرفیت مؤثر صنعت فولاد میتواند حدود ۲۰ میلیون تن کاهش پیدا کند.
این اتفاق صرفاً به معنای افت تولید فولاد نخواهد بود؛ بلکه کاهش تولید میتواند به زنجیرهای از کاهش اشتغال، افت صادرات، تضعیف صنایع پاییندستی و کوچکتر شدن زنجیرههای تولید منجر شود.
انرژی؛ از مزیت رقابتی تا گلوگاه تولید
حسینی تأکید کرد که مسئله صنعت فولاد تنها قیمت انرژی نیست و قابلیت دسترسی پایدار به انرژی نیز اهمیت تعیینکنندهای دارد.
در شرایطی که یک واحد صنعتی با افزایش هزینه انرژی و همزمان محدودیت در تأمین برق و گاز مواجه است، مزیتی که در گذشته پایه رقابتپذیری صنعت بوده، میتواند به یک گلوگاه تبدیل شود.
به اعتقاد او، اگر صنعتگر تنها حدود چهار ماه در سال بتواند با اطمینان از تأمین انرژی فعالیت کند، بخش قابلتوجهی از برنامههای تولید، سرمایهگذاری و صادرات خود را از دست خواهد داد.
فولاد؛ فراتر از یک کارخانه
در بخش دیگری از این اظهارات، بر اهمیت زنجیرهای صنعت فولاد تأکید شد. بر این اساس، آسیب به یک واحد بزرگ فولادی را نمیتوان تنها با میزان خسارت مستقیم واردشده به همان کارخانه ارزیابی کرد.
خروج یک واحد بزرگ از مدار تولید میتواند به تأمینکنندگان، صنایع پاییندستی، اشتغال و صادرات سرایت کند. این موضوع در شرایط تحریم نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه تأمین حجم بالای نیاز صنایع کشور از طریق واردات، بهویژه در شرایط محدودیتهای خارجی، با هزینه و دشواری قابلتوجهی همراه خواهد بود.
حکمرانی صنعتی؛ صنعت باید مزیت خود را حفظ کند
حسینی با طرح موضوع حکمرانی صنعتی، بر ضرورت حفظ و تقویت مزیتهای رقابتی تأکید کرد. به گفته او، مسئله این نیست که انرژی صرفاً ارزان نگه داشته شود یا قیمت آن افزایش پیدا کند، بلکه پرسش اصلی این است که آیا سیاستگذار در حال تقویت مزیتهای رقابتی صنعت است یا آنها را تضعیف میکند؟
صنعت برای سرمایهگذاری به ثبات و پیشبینیپذیری نیاز دارد. افزایش هزینه انرژی در کنار محدودیت دسترسی به آن، میتواند محاسبات اقتصادی طرحهای صنعتی را تغییر دهد و جذابیت سرمایهگذاری را کاهش دهد.
از این منظر، انتظار از بنگاه برای تأمین همزمان نیروگاه، آب، زیرساخت و سرمایه، در حالی که باید با رقبای جهانی نیز رقابت کند، میتواند فشار مضاعفی بر صنعت وارد کند.
هشدار درباره آینده فولاد ایران
مجموع این اظهارات نشان میدهد چالش صنعت فولاد ایران صرفاً به میزان تولید امروز محدود نیست، بلکه آینده مزیت رقابتی این صنعت به یکی از مسائل مهم سیاستگذاری صنعتی تبدیل شده است.
ایران در حال حاضر حدود ۵۵ میلیون تن ظرفیت فولاد دارد، اما تولید واقعی آن حدود ۳۲ میلیون تن است. اگر تضعیف مزیتهای انرژی و معدن بتواند حدود ۲۰ میلیون تن دیگر از ظرفیت مؤثر تولید را در معرض خطر قرار دهد، پیامد آن فراتر از صنعت فولاد خواهد بود و میتواند بخش مهمی از قدرت صنعتی و اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
