به گزارش ذرهبین بورس، اعلام قرار گرفتن سایپا در فهرست واگذاریهای دولت، بحث درباره آینده مالکیت و مدیریت دومین خودروساز بزرگ کشور را بار دیگر به یکی از موضوعات مهم صنعت خودرو تبدیل کرده است.
بر اساس آخرین ترکیب سهامداری، دولت بهصورت مستقیم و از طریق سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، ۱۶.۸۱۹ درصد از سهام سایپا را در اختیار دارد. با این حال، بخش قابل توجهی از سهام این شرکت در اختیار شرکتهای سرمایهگذاری، صندوقهای بازنشستگی، نهادهای عمومی و سایر سهامداران حقوقی است.
از همین رو، واگذاری سایپا صرفاً به فروش سهام مستقیم دولت محدود نمیشود و ساختار مالکیت این شرکت میتواند نقش تعیینکنندهای در نتیجه خصوصیسازی داشته باشد.
بزرگترین سهامداران سایپا چه کسانی هستند؟
بررسی ترکیب سهامداران عمده سایپا در ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد ۹ سهامدار عمده در مجموع حدود ۷۹.۴۸۷ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند.
| سهامدار | درصد سهام |
|---|---|
| شرکت سرمایهگذاری گروه صنعتی رنا | ۱۷.۰۲۴٪ |
| سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) | ۱۶.۸۱۹٪ |
| مؤسسه صندوق حمایت و بازنشستگی کارکنان فولاد | ۱۴.۵۳۵٪ |
| شرکت پیشگامان بازرگانی ستاره تابان | ۹.۷۳۴٪ |
| شرکت گروه سرمایهگذاری سایپا | ۸.۹۵۷٪ |
| شرکت کرمان موتور | ۶.۲۸۷٪ |
| شرکت تجارت الکترونیک خودروتابان | ۲.۹۸۰٪ |
| شرکت خدمات و تجارت بمخودرو | ۱.۹۱۴٪ |
| شرکت سرمایهگذاری و توسعه صنعتی نیوان ابتکار | ۱.۲۳۷٪ |
| سایر سهامداران | ۲۰.۵۱۳٪ |
بنابراین، برخلاف تصور اولیه، دولت بزرگترین سهامدار سایپا نیست و سهم مستقیم ایدرو در رتبه دوم فهرست سهامداران عمده قرار دارد.
دولت چه میزان از سایپا را میتواند واگذار کند؟
مهمترین بلوک مستقیم دولتی در سایپا همان ۱۶.۸۱۹ درصد سهام متعلق به ایدرو است و واگذاری این سهم میتواند یکی از محورهای اصلی برنامه خصوصیسازی دولت باشد.
با این حال، مسئله اصلی در واگذاری سایپا تنها میزان سهام مستقیم دولت نیست؛ بلکه باید مشخص شود سایر شرکتها و نهادهای حاضر در ساختار سهامداری چه ارتباطی با یکدیگر دارند و آیا پس از واگذاری، کنترل مدیریتی واقعاً از ساختار دولتی و شبهدولتی خارج خواهد شد یا خیر.
به همین دلیل، میزان سهامی که در نهایت واگذار میشود، تنها یکی از شاخصهای سنجش موفقیت خصوصیسازی خواهد بود.
کرمان موتور بیش از ۸.۲ درصد سهام سایپا را در اختیار دارد
یکی از نکات قابل توجه در ترکیب سهامداری سایپا، حضور کرمان موتور است.
این شرکت ۶.۲۸۷ درصد از سهام سایپا را در اختیار دارد. علاوه بر آن، شرکت خدمات و تجارت بمخودرو نیز ۱.۹۱۴ درصد از سهام سایپا را در اختیار دارد.
بر این اساس، مجموع سهام مستقیم و غیرمستقیم این مجموعه در سایپا به بیش از ۸.۲ درصد میرسد.
این میزان مالکیت بهتنهایی به معنای در اختیار داشتن کنترل مدیریتی سایپا نیست، اما در صورت آغاز فرآیند واگذاری میتواند بر آرایش سهامداران و رقابت برای کسب کرسیهای مدیریتی اثرگذار باشد.
سهام تودلی؛ چالش مهم خصوصیسازی سایپا
یکی از پیچیدهترین مسائل پیش روی خصوصیسازی سایپا، موضوع سهامداری شرکتهای وابسته و سهامهای تودلی است.
در ساختارهای تودرتوی مالکیت، شرکت مادر ممکن است بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم از طریق شرکتهای زیرمجموعه یا وابسته، بخشی از سهام خود را در اختیار مجموعهای از شرکتهای همگروه قرار دهد.
حضور شرکتهایی مانند گروه صنعتی رنا و گروه سرمایهگذاری سایپا در فهرست سهامداران، اهمیت بررسی دقیق روابط مالکیتی میان شرکتهای این گروه را بیشتر میکند.
در چنین شرایطی، ممکن است فروش سهام مستقیم دولت بهتنهایی تغییر بنیادینی در ساختار مدیریت ایجاد نکند و شبکه شرکتهای وابسته همچنان در تصمیمگیریهای مدیریتی نقش داشته باشند.
خصوصیسازی واقعی فقط فروش سهام دولت نیست
اگر هدف دولت از واگذاری سایپا، تحقق خصوصیسازی واقعی و انتقال مدیریت به بخش خصوصی باشد، تعیین تکلیف ساختار مالکیت شرکت اهمیت زیادی خواهد داشت.
فروش بلوک سهام دولتی بدون اصلاح سهامداری متقاطع و تعیین تکلیف سهامهای تودلی، ممکن است صرفاً بخشی از مالکیت را جابهجا کند، بدون آنکه ساختار مدیریتی و حکمرانی شرکتی بهطور اساسی تغییر کند.
از این منظر، خصوصیسازی سایپا را باید فراتر از واگذاری ۱۶.۸۱۹ درصد سهام دولتی ارزیابی کرد. نحوه انتقال مدیریت، اهلیت سرمایهگذار، تعیین تکلیف شرکتهای وابسته و اصلاح ساختار مالکیت از جمله عواملی هستند که میتوانند سرنوشت این واگذاری را مشخص کنند.
در نهایت، پرسش اصلی در خصوصیسازی سایپا فقط این نیست که «چه مقدار سهام دولت فروخته میشود»، بلکه این است که پس از واگذاری، کنترل و مدیریت سایپا واقعاً در اختیار چه مجموعهای قرار خواهد گرفت.
