به گزارش ذرهبین بورس، طرح احتمال افزایش دوباره قیمت بنزین بار دیگر توجه افکار عمومی و کارشناسان را به دلایل ناترازی بنزین معطوف کرده است. بررسی اظهارات مسئولان و تحلیلگران نشان میدهد توسعهنیافتن ظرفیت پالایشی همگام با رشد مصرف، وابستگی فزاینده کشور به واردات بنزین و محدودیتهای ناشی از محاصره دریایی، سه ضلع اصلی بحران کنونی هستند.
توضیح سخنگوی دولت درباره «معادل ۸ میلیون بشکه»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت چهاردهم، گفت: «روزانه معادل هشت میلیون بشکه نفت را به سوخت تبدیل میکنیم.» او تاکید کرد دولت بهعنوان بزرگترین سیاستگذار کشور موظف است برای مصرف انرژی چارهای بیندیشد؛ چراکه «حق نداریم منابع آیندگان را به آلودگی، بیماریهای هزینهساز و… تبدیل کنیم».
مرتضی بهروزیفرد، کارشناس نفت و انرژی، گفت منظور سخنگوی دولت، کل انرژی تولیدی کشور به «معادل نفت خام» است:
به گفته او، تولید روزانه نفت حدود سه میلیون بشکه است و بخش عمده انرژی کشور از گاز، و بخش کوچکی نیز از منابع تجدیدپذیر و برقآبی تأمین میشود. اگر مجموع این منابع به «معادل نفت خام» تبدیل شود، عددی بین هفت تا هشت میلیون بشکه در روز به دست میآید؛ بنابراین، این عدد به معنای تولید همین میزان نفت نیست، بلکه معادل نفت خام انرژی تولیدی کشور است.
ظرفیت پالایشی؛ رشد اندک، مصرف رو به افزایش
گزارشهای رسمی پیشتر نشان داده بود که ظرفیت پالایشی کشور در سال ۱۳۹۷ حدود یکمیلیون و ۹۴۷ هزار بشکه در روز بوده و از ابتدای انقلاب تاکنون تنها حدود یکمیلیون و ۲۲۵ هزار بشکه افزایش یافته است؛ در حالیکه مصرف بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردهها همگام با رشد جمعیت و افزایش استفاده از خودرو و خدمات حملونقل، بهطور مستمر بالا رفته است.
محمدعلی دادور، معاون مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، خرداد پارسال اعلام کرده بود: «در آغاز بهکار دولت چهاردهم، ظرفیت پالایشی کشور حدود دو میلیون و ۲۴۰ هزار بشکه در روز بود که اکنون با افزایش حدود ۱۶۰ هزار بشکهای به دو میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه رسیده است.»
بهروزیفرد معتقد است اگر پروژههایی مانند سیراف و دیگر طرحهای توسعهای در سالهای اخیر به نتیجه میرسید، وضعیت کنونی متفاوت بود. او میگوید: «امروز تولید بنزین حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر در روز است، در حالیکه مصرف به ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده؛ یعنی کسری حدود ۲۰ میلیون لیتری که پیش از جنگ از طریق واردات جبران میشد.»
جنگ، پالایشگاهها و واردات بنزین
بررسیها نشان میدهد خسارتهای واردشده به صنعت پالایش در جریان جنگ، اثر محدودی بر تولید داشته و ریشه اصلی ناترازی، اختلال در واردات است.
کرامت ویسکرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، ۲۵ تیر ۱۴۰۵ در یک برنامه تلویزیونی گفت پالایشگاه لاوان در نخستین روز آتشبس هدف حمله قرار گرفت و حدود نیمی از ظرفیت خود را از دست داد. این پالایشگاه که پیش از جنگ روزانه حدود سه میلیون لیتر بنزین تولید میکرد، اکنون با حدود ۵۰ درصد ظرفیت فعال است.
در مقابل، ناصر عاشوری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پالایش نفت، سوم مرداد تاکید کرد: «تمام پالایشگاههای کشور در حال تولید هستند و مشکلی در تأمین فرآوردههای نفتی وجود ندارد. تنها یکی از پالایشگاهها در جنگ ۱۲روزه آسیب دید که بازسازی آن رو به پایان است و پیشبینی میشود حداکثر ظرف یک ماه آینده به مدار تولید بازگردد.»
وابستگی به واردات و محاصره دریایی
مهدی محسنی، کارشناس انرژی، به محدودیتهای واردات گفت: «ادامه محدودیتهای موجود تأمین سوخت از خارج را دشوارتر میکند.» او با استناد به آمارهای غیررسمی توضیح داد که حدود ۷۰ درصد واردات بنزین از مسیرهای جنوبی و ۳۰ درصد از مرزهای شمالی از جمله ترکمنستان انجام میشد. اگر واردات روزانه را حدود ۲۰ میلیون لیتر در نظر بگیریم، نزدیک به ۱۵ میلیون لیتر آن از مسیرهای جنوبی تأمین میشد؛ مسیری که اکنون بهدلیل محاصره دریایی عملاً از دست رفته است.
بهروزیفرد نیز تاکید میکند: «تا پیش از جنگ، کسری ۲۰ میلیون لیتری بنزین از طریق واردات تأمین میشد، اما اکنون با توجه به محاصره دریایی امکان واردات وجود ندارد و ذخایر بهتدریج کاهش مییابد. در نتیجه اگر فکری نشود، با مشکل جدی مواجه میشویم.»
الزامات اصلاح ساختار پالایش
این کارشناس نفت و انرژی با اشاره به ضرورت توسعه پالایشگاهها و بهینهسازی واحدهای موجود گفت: «در پالایشگاهی مانند آبادان نباید حدود ۵۰ درصد تولید به نفت کوره اختصاص یابد. با اجرای طرحهای بهینهسازی میتوان سهم فرآوردههای باارزشتر را افزایش داد.» به گفته او، ساخت پالایشگاههای جدید و نوسازی پالایشگاههای فعلی باید همزمان پیش میرفت، اما چنین نشد و همین عقبماندگی، در کنار رشد مداوم مصرف، کشور را به واردکننده بنزین تبدیل کرده است؛ فرآوردهای که در صورت توسعه ظرفیت پالایشی، امکان تأمین آن در داخل وجود داشت.
به این ترتیب، تصویر کلی از ناترازی بنزین نشان میدهد بحران فعلی بیش از آنکه ناشی از فروپاشی ظرفیت پالایشی باشد، حاصل ترکیب رشد مصرف، وابستگی به واردات و محدود شدن مسیرهای تأمین خارجی است؛ عواملی که در کنار هم اکنون بحث افزایش دوباره قیمت بنزین را به یکی از چالشهای جدی سیاستگذاری انرژی در کشور تبدیل کردهاند.
