در جهان پرتحول امروز، اقتصاد کشورها بیش از هر زمان دیگری در معرض تکانه‌ها، تهدیدها و بحران‌های بیرونی و درونی قرار دارد. تحریمهای گسترده، نوسانات بازار جهانی انرژی، تغییرات اقلیمی و حتی تحولات ژئوپلیتیکی، همگی بازیگران اصلی عرصه اقتصاد جهانی را با چالش‌های متعددی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، تاب‌آوری اقتصادی به‌عنوان یک مفهوم کلیدی و راهبردی، معنا و اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
تاب‌آوری اقتصادی به زبان ساده یعنی توان یک اقتصاد برای «ایستادگی»، «سازگاری» و «بازآفرینی» در برابر فشارها و بحران‌ها. کشوری که از این ظرفیت برخوردار باشد، نه‌تنها در برابر تهدیدها آسیب‌پذیری کمتری دارد، بلکه حتی می‌تواند از دل بحران‌ها فرصت‌های تازه‌ای برای رشد و شکوفایی بیافریند.
در تجربه ایران اسلامی، طی سال‌های اخیر شاهد جلوه‌های عینی از این تاب‌آوری بوده‌ایم. فشارهای بی‌سابقه اقتصادی و تحریمهای ظالمانه، اگرچه دشواری‌های متعددی برای مردم و فعالان اقتصادی ایجاد کرده است، اما هم‌زمان بستری برای شکوفایی ظرفیت‌های درونی کشور نیز فراهم ساخته است. خودکفایی در بسیاری از صنایع، افزایش سهم شرکت‌های دانش‌بنیان در تولید ناخالص داخلی، توسعه بازارهای صادراتی نوین و حرکت به سمت تنوع‌بخشی به اقتصاد، تنها بخشی از این واقعیت است.
از منظر راهبردی، تاب‌آوری اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است. این تاب‌آوری بر سه ستون اصلی استوار است:سرمایه اجتماعی و مردمی: اعتماد، مشارکت و همراهی مردم، مهم‌ترین دارایی هر نظام برای مقاومت اقتصادی است. تجربه موفق مدیریت بحران‌های بزرگ در کشور نشان داده است که نقش مردم، تعیین‌کننده‌ترین عنصر در افزایش تاب‌آوری است.
توانمندی‌های بومی و دانش‌بنیان: اتکا به ظرفیت‌های علمی، فناورانه و منابع انسانی متخصص، اقتصاد را از وابستگی‌های شکننده رها کرده و مسیر پیشرفت مستقل را هموار می‌سازد.مدیریت راهبردی و سیاست‌گذاری کلان: هماهنگی نهادها، شفافیت تصمیم‌گیری‌ها و تمرکز بر اولویت‌های ملی، می‌تواند کارآمدی اقتصاد را در برابر تکانه‌های بیرونی افزایش دهد.
امروز بیش از هر زمان دیگری، ضرورت دارد که مدیران و سیاست‌گذاران اقتصادی کشور با تکیه بر الگوهای آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی هوشمندانه، از فرصت‌های پیش رو برای تقویت تاب‌آوری بهره گیرند. سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد، اصلاح ساختارهای ناکارآمد، و حمایت هدفمند از تولید داخلی و صادرات غیرنفتی، می‌تواند موتور اصلی حرکت اقتصاد ایران به سمت پایداری و شکوفایی باشد.
بدون تردید، جمهوری اسلامی ایران با پشتوانه ایمان، سرمایه انسانی جوان و متخصص، و تجربه سال‌ها مقاومت، می‌تواند الگویی بی‌بدیل از تاب‌آوری اقتصادی را در جهان معاصر ارائه دهد. آینده‌ای که در آن، اقتصاد ایران نه‌تنها از تحریم‌ها عبور می‌کند، بلکه به جایگاهی اثرگذار و الهام‌بخش در منطقه و جهان دست خواهد یافت.
محمد مهدی قاسمی
پژوهشگر مسائل اقتصادی
